مراحل ساخت پروتز ثابت دندان: راهنمای کامل از ارزیابی تا نصب نهایی

مراحل ساخت پروتز ثابت دندان

اگر یک یا چند دندان خود را از دست داده‌اید یا یکی از دندان‌هایتان به‌قدری تخریب شده که نیاز به پوشش دارد، احتمالاً پزشک یکی از انواع پروتزهای ثابت (روکش، بریج یا پروتز ثابت بر پایه ایمپلنت) را پیشنهاد می‌کند. آشنایی با مراحل ساخت پروتز ثابت دندان به شما کمک می‌کند بدانید از اولین جلسه تا تحویل نهایی چه اتفاقی می‌افتد، چقدر زمان می‌برد، چه گزینه‌های مادی وجود دارد و چگونه باید از پروتز خود مراقبت کنید تا سال‌ها عملکرد و زیبایی مطلوبی داشته باشد.

در این مطلب، مسیر درمان را به زبان ساده و دقیق توضیح می‌دهیم؛ از ارزیابی و برنامه‌ریزی، قالب‌گیری یا اسکن دیجیتال، آماده‌سازی دندان‌ها، ساخت لابراتواری، فیت و تنظیمات، تا سمان (چسباندن) نهایی و مراقبت‌های بعد از تحویل.

مرحله	انجام‌دهنده	زمان تقریبی	نکته کلیدی
ارزیابی اولیه و طرح درمان	دندان‌پزشک	۱ جلسه	معاینه کامل، عکس‌برداری، بررسی لثه و استخوان، انتخاب گزینه مناسب
قالب‌گیری دقیق یا اسکن دیجیتال + ثبت بایت	دندان‌پزشک	۱ جلسه	ثبت دقیق جزئیات دندان و نحوه روی‌هم‌نشستن فک‌ها
آماده‌سازی دندان‌ها + روکش موقت	دندان‌پزشک	۱ جلسه	تراش محافظه‌کارانه، کنترل خون‌ریزی و حفظ زیبایی و عملکرد موقت
طراحی و ساخت در لابراتوار	لابراتوار پروتز	حدود ۲ تا ۳ هفته	انتخاب ماده (PFM، زیرکونیا، لیتیوم‌دیسلیکات) و ساخت دقیق حاشیه‌ها
جلسه پروو (آزمایشی) و فیت	دندان‌پزشک	۱ جلسه	کنترل کانتکت، اکلوژن، رنگ و هماهنگی با لثه
سمان نهایی و تحویل	دندان‌پزشک	۱ جلسه	انتخاب سمان مناسب، ایزولاسیون و پاک‌سازی دقیق اضافات
پیگیری و نگهداری	دندان‌پزشک + بیمار	دوره‌ای	معاینه‌های منظم و رعایت بهداشت برای افزایش طول‌عمر پروتز

پروتز ثابت دندان چیست و چه زمانی توصیه می‌شود؟

پروتز ثابت، وسیله‌ای سفارشی است که به‌طور دائمی روی دندان یا ایمپلنت چسبانده می‌شود تا فرم، عملکرد و زیبایی از دست‌رفته را بازگرداند. این گروه شامل روکش دندان برای پوشاندن و تقویت دندان ضعیف یا درمان‌ریشه‌شده، بریج برای پر کردن فضای بی‌دندانی بین دو تکیه‌گاه، و پروتز ثابت بر پایه ایمپلنت است. اگر به دنبال مرور عمومی این درمان هستید، صفحه پروتز ثابت دندان در سعادت آباد می‌تواند شروع خوبی باشد.

انتخاب بین بریج، روکش یا ایمپلنت به عوامل متعددی بستگی دارد: وضعیت لثه و استخوان، تعداد دندان‌های از دست‌رفته، سلامت دندان‌های کناری، اولویت‌های زیبایی، شرایط عمومی سلامت و بودجه. برای مثال، اگر فقط یک دندان را از دست داده‌اید و استخوان کافی دارید، ایمپلنت دندان می‌تواند گزینه‌ای بسیار پایدار و محافظه‌کارانه باشد. اما اگر چند دندان مجاور از دست رفته یا شرایط استخوانی محدود باشد، بریج یا ترکیب روش‌ها مطرح می‌شود.

ارزیابی اولیه و برنامه‌ریزی درمان

نخستین گام در مراحل ساخت پروتز ثابت دندان، ارزیابی کامل دهان و دندان است. در این جلسه:

• سابقه پزشکی و دندان‌پزشکی شما بررسی می‌شود.
• معاینه بافت‌های نرم، سلامت لثه و میزان پلاک و التهاب ارزیابی می‌شود.
• عکس‌های رادیوگرافی ۲بعدی و در صورت نیاز سی‌بی‌سی‌تی برای تحلیل استخوان و ریشه‌ها تهیه می‌شود.
• وضعیت دندان‌های تکیه‌گاهی (برای روکش یا بریج) از نظر پوسیدگی، ترک، طول ریشه و نسبت تاج به ریشه بررسی می‌شود.
• رنگ، فرم دندان‌های مجاور و خطوط لبخند برای هماهنگی زیبایی ثبت می‌شود.

اگر دندانی درمان‌ریشه‌شده است، ارزیابی «فروول افکت» (حاشیه سالم دندان برای گیر مکانیکی روکش) حیاتی است و گاهی نیاز به پست و کور وجود دارد. در پایان این جلسه، طرح درمانی متناسب با نیاز شما تدوین می‌شود.

قالب‌گیری، اسکن دیجیتال و ثبت بایت

بعد از نهایی شدن طرح درمان، دندان‌پزشک برای انتقال دقیق وضعیت دهان شما به لابراتوار، یکی از این روش‌ها را اجرا می‌کند:

• قالب‌گیری دقیق با مواد الاستومری (مانند PVS) برای ثبت جزئیات حاشیه‌ها و شیارها.
• اسکن داخل‌دهانی (CAD/CAM) که فایل سه‌بعدی دهان را به‌صورت دیجیتال به لابراتوار می‌فرستد.
• ثبت بایت و تماس‌های دندانی برای بازتولید صحیح اکلوژن.
• انتخاب رنگ با راهنمای رنگ استاندارد و ثبت عکس‌های مرجع.

در این مرحله ممکن است یک پروتز موقت ساده برای حفظ زیبایی و محافظت از دندان آماده شود تا تا زمان تحویل ساخت نهایی، عملکرد روزانه شما مختل نشود.

آماده‌سازی دندان‌ها (تراش محافظه‌کارانه و قالب نهایی)

آماده‌سازی صحیح دندان‌ها کلید فیت ایده‌آل و طول‌عمر پروتز است. اصول اصلی عبارت‌اند از:

۱) تراش محافظه‌کارانه: ضخامت برداشت بافت دندانی بر اساس جنس پروتز انتخابی تعیین می‌شود. برای سرامیک‌های تمام‌سرامیک، کاهش یکنواخت و ایجاد فرم مناسب جهت استحکام ماده ضروری است؛ برای PFM، فضای کافی برای زیرساخت فلزی و لایه پرسلن باید پیش‌بینی شود.

۲) طراحی خط پایان: بسته به نوع ماده، «چمفر» یا «شولدر» انتخاب می‌شود تا حاشیه‌ها به‌خوبی با لثه آداپت شوند و امکان تمیز کردن مناسب فراهم باشد.

۳) کنترل رطوبت و خون‌ریزی: با نخ کنارزن لثه و محلول‌های هموستاتیک، حاشیه‌ها نمایان می‌شوند تا قالب نهایی دقیق حاصل شود.

۴) بازسازی هسته (کوربیلدآپ) در صورت نیاز: در دندان‌های تخریب‌شده، پیش از روکش، هسته مقاوم ساخته می‌شود؛ اگر ساختار باقی‌مانده کم باشد، پست داخل ریشه طبق اصول بیومکانیک به‌کار می‌رود.

۵) قالب‌گیری نهایی یا اسکن نهایی: پس از تکمیل آماده‌سازی، قالب‌گیری بسیار دقیق یا اسکن دیجیتال انجام می‌شود و پروتز موقت با زیبایی مناسب تحویل می‌گردد.

انتخاب مواد و طراحی در لابراتوار

انتخاب ماده ساخت پروتز به نیاز زیبایی، استحکام مورد انتظار، جایگاه دندان (قدامی یا خلفی)، عادات فشاری (براکسیزم) و بودجه بستگی دارد. رایج‌ترین گزینه‌ها:

• PFM (فلز-سرامیک): ترکیب زیرساخت فلزی و پرسلن؛ استحکام و دوام مناسب، زیبایی قابل قبول.
• زیرکونیا: بسیار مقاوم، زیست‌سازگار و زیبا؛ مناسب برای نواحی پر فشار و در عین حال با نسخه‌های چندلایه برای قدام.
• لیتیوم‌دیسلیکات (e.max): شفافیت بالا و زیبایی ممتاز؛ مناسب برای قدام و روکش‌های تکی با ضخامت کافی.

در لابراتوار، طراحی دیجیتال (CAD) انجام می‌شود و سپس با فرزکاری یا پرینت/پرس سرامیک، ساخت (CAM) تکمیل می‌گردد. رنگ‌آمیزی، لعاب و پالیش نهایی انجام می‌شود تا با دندان‌های مجاور از نظر رنگ و بافت هماهنگ باشد.

ساخت پروتز، پروو و فیت کلینیکی

پس از آماده شدن کار لابراتوار، جلسه «پروو» برای ارزیابی کلینیکی برگزار می‌شود:

• کنترل فیت حاشیه‌ای و عدم وجود فاصله یا اورهنگ.
• ارزیابی تماس بین‌دندانی (کانتکت‌های مزیال/دیستال) برای جلوگیری از گیر غذایی.
• بررسی اکلوژن در حرکات مختلف فکی (سنترال، لاترال، پروتروسiv) و تنظیمات لازم.
• تطابق رنگ و درخشش با دندان‌های مجاور و خطوط لبخند.

در صورت نیاز، اصلاحات جزئی در مطب یا بازگشت به لابراتوار انجام می‌شود تا بهترین نتیجه از نظر عملکرد و زیبایی حاصل گردد.

سمان نهایی و تحویل

وقتی همه‌چیز تأیید شد، نوبت به چسباندن دائمی می‌رسد. انتخاب سمان بر اساس نوع پروتز و بستر (نسج دندانی یا اباتمنت ایمپلنت) انجام می‌شود. سمان‌های رزینی چسبندگی بالایی دارند و برای سرامیک‌های شفاف/نیمه‌شفاف مناسب‌اند؛ گلس‌آینومر یا رزین‌مدیفاید گلس‌آینومر برای برخی موارد انتخاب می‌شود.

ایزولاسیون، خشک‌کردن کنترل‌شده، اعمال سمان طبق دستور سازنده و پاکسازی کامل اضافات سمان اهمیت حیاتی دارد تا از التهاب لثه و بوی بد دهان جلوگیری شود. در پایان، دستورالعمل‌های مراقبتی و زمان مراجعات پیگیری اعلام می‌شود.

مراقبت‌ها و نگهداری بعد از تحویل

پایداری و طول‌عمر پروتز به رفتارتان بعد از درمان وابسته است. توصیه‌های کلیدی:

• مسواک زدن ۲ بار در روز و استفاده از نخ دندان/فلاس‌تِرِد زیر بریج برای تمیز کردن زیر پونتیک.
• دهانشویه فاقد الکل در صورت توصیه پزشک برای کاهش پلاک.
• پرهیز از گاز زدن غذاهای بسیار سفت با روکش‌های قدامی.
• کاهش مصرف نوشیدنی‌های رنگ‌زا و شیرینی‌های چسبنده.
• ترک سیگار برای بهبود سلامت لثه و افزایش طول‌عمر پروتز.
• معاینه دوره‌ای هر ۶ ماه برای پولیش و کنترل حاشیه‌ها.

نقشه راه بالینی به زبان ساده

1. معاینه و عکس‌برداری: ارزیابی سلامت دندان‌ها، لثه و استخوان.
2. طرح درمان: انتخاب بین روکش، بریج یا پروتز بر پایه ایمپلنت.
3. قالب‌گیری یا اسکن: ثبت جزئیات دندان‌ها و بایت.
4. آماده‌سازی دندان‌ها: تراش محافظه‌کارانه و کنترل حاشیه‌ها.
5. تحویل پروتز موقت: حفظ زیبایی و عملکرد تا ساخت نهایی.
6. ساخت لابراتواری: طراحی و تولید با مواد انتخابی.
7. پروو و تنظیمات: بررسی فیت، اکلوژن و رنگ.
8. سمان نهایی و آموزش: چسباندن دائمی و نکات مراقبتی.

هزینه و زمان در مراحل ساخت پروتز ثابت دندان

زمان ساخت معمولاً بسته به نوع کار بین ۲ تا ۳ هفته در لابراتوار طول می‌کشد و با احتساب جلسات کلینیکی، درمان در چند نوبت تکمیل می‌شود. اما مدت و هزینه نهایی به عوامل زیر وابسته است:

• نوع درمان (روکش تکی، بریج چند واحدی، یا پروتز بر پایه ایمپلنت).
• جنس پروتز (PFM، زیرکونیا، لیتیوم‌دیسلیکات) و برند مواد مصرفی.
• پیچیدگی کیس (اصلاح لثه، نیاز به پست و کور، درمان ریشه، افزایش طول تاج).
• تعداد واحدها و میزان جلسات تنظیم.
• تجهیزات به‌کاررفته (دیجیتال/CAD-CAM) و کیفیت لابراتوار.
• تجربه کلینیسین و شرایط بیولوژیک دهان.

برای برآورد دقیق، معاینه حضوری و طرح درمان شخصی‌سازی‌شده ضروری است.

خطاهای رایج و چگونه از آن‌ها پیشگیری کنیم؟

• حاشیه‌های نادقیق: پیشگیری با کنارزنی مناسب لثه و قالب‌گیری/اسکن دقیق.
• گیر غذایی بین دندانی: اصلاح با تنظیم کانتکت‌های مزیال/دیستال.
• بلند بودن اکلوژن: بررسی با کاغذ آرتیکولاسیون و تنظیمات مرحله پروو.
• تحریک لثه به‌علت سمان اضافی: پاکسازی کامل و دقیق پس از سمان.
• شکستگی پروتز در افراد دندان‌قروچه: استفاده از اسپلینت شبانه و انتخاب ماده مقاوم‌تر.

چند نکته کاربردی برای تصمیم‌گیری بهتر

• اگر دندان‌های تکیه‌گاه سالم‌اند، تلاش کنید تراش را به حداقل برسانید و طرح محافظه‌کارانه‌تری انتخاب شود.
• در ناحیه لبخند، انتخاب ماده‌ای با شفافیت و رنگ‌پذیری مناسب اهمیت دارد.
• در نواحی خلفی پر فشار، استحکام ماده و طراحی اکلوژن اولویت دارند.
• اگر پوسیدگی‌های فعال یا بیماری لثه دارید، پیش از پروتز درمانشان کنید تا از شکست‌های زودهنگام پیشگیری شود.

جمع‌بندی

موفقیت در مراحل ساخت پروتز ثابت دندان نتیجه توجه به جزئیات از اولین روز است: ارزیابی دقیق، قالب‌گیری یا اسکن باکیفیت، آماده‌سازی صحیح، انتخاب ماده متناسب با نیاز، ساخت استاندارد لابراتواری، پروو وسواس‌گونه و سمان اصولی. با رعایت این اصول و مراقبت‌های خانگی، می‌توانید از لبخندی طبیعی، جویدن راحت و سلامتی لثه‌ها لذت ببرید.

برای آشنایی بیشتر با گزینه ایمپلنت به‌عنوان جایگزین دندان از دست‌رفته، به صفحه ایمپلنت دندان سر بزنید و اگر می‌خواهید درباره خود روکش‌ها بیشتر بدانید، صفحه روکش دندان را مطالعه کنید. همچنین مروری کلی و ساده از این درمان را در صفحه پروتز ثابت دندان در سعادت آباد خواهید یافت.

سوالات متداول