تا به حال برایتان پیش آمده هنگام جویدن یک غذای کاملاً معمولی، ناگهان صدای “تق” بشنوید و با تکهای از دندانتان در دهان روبهرو شوید؟ این تجربه نگرانکننده برای بسیاری از افراد رخ میدهد؛ کسانی که هیچ درد، علامت هشداردهنده یا مشکلی در ظاهر دندانشان احساس نکرده بودند. همین اتفاق ناگهانی یک سؤال مهم را ایجاد میکند: چرا دندانی که سالم به نظر میرسد، بدون هیچ نشانهای خرد میشود؟
واقعیت این است که علت خرد شدن دندان معمولاً نتیجه یک آسیب پنهان و تدریجیست، نه یک اتفاق ناگهانی. در بسیاری از موارد، پوسیدگیهای عمیق و مخفی در لایههای زیرین دندان ــ بهویژه در عاج ــ سالها بیصدا پیشروی میکنند، در حالی که لایه بیرونی و محکم دندان (مینا) همچنان سالم و دستنخورده به نظر میرسد. اما همین مینای ظاهراً سالم، تکیهگاه خود را از دست میدهد و با کوچکترین فشار میشکند.
فهرست مطالب
علت شکستن دندان چیست؟
فشار های متعدد به دندان ها، خوردن غذاهای سفت، جویدن یخ همه اینها می توانند در طی زمان سبب ایجاد شکستگی و ترک بر روی سطح دندان ها شوند. معمولا افرادی که بالای 50 سال سن دارند بیشتر دچار شکستگی دندان می شوند. اگرچه شکستگی دندان عارضه ای است که ممکن است در هر سنی حتی کودکان رخ دهد. در فهرست زیر علائم رایج شکستگی دندان آورده شده است:
- درد شدید بعد از گازگرفتن دندان های پشتی
- حساسیت شدید دندان به مواد گرم ، سرد و یا شیرین
- درد تصادفی در دندانی که آسیب دیده است.
- بیماری های لثه در اطراف دندان آسیب دیده
در فهرست زیر علت اصلی شکستن دندان ذکر شده است:
- فشردن بیش از حد دندان ها بر روی یکدیگر (دندان قروچه)
- جویدن مواد سفت مانند آبنبات سفت و دانه های ذرت بو داده
- پیری و ضعیف شدن ساختار طبیعی دندان
- ضربه یا آسیب به دندان مانند تصادف و یا زمین خوردن
- خوردن چیزهای بسیار داغ و یا شستشو با آب
- پر کردن دندان ها (به مرور زمان سبب ضعف دندان می شود)
علت خرد شدن دندان
علت خرد شدن دندان در بسیاری از موارد بسیار پیچیدهتر از آن چیزی است که در ظاهر دیده میشود. اگرچه بسیاری تصور میکنند شکستگی دندان تنها در اثر ضربه یا فشار زیاد هنگام جویدن غذاهای سفت رخ میدهد، اما حقیقت این است که پوسیدگیهای پنهان مهمترین عامل این مشکل هستند. زمانی که پوسیدگی از لایههای زیرین دندان یعنی عاج شروع میشود، مینا همچنان ظاهری سالم دارد و هیچ علامتی از آسیب دیده نمیشود؛ اما در واقع ساختار داخلی دندان پوک شده و استحکام خود را از دست داده است. به همین دلیل، با کوچکترین فشار، مینای بیپشتوانه میشکند و دندان ناگهان خرد میشود.
علاوه بر پوسیدگی، برخی نواقص ژنتیکی مانند آملوژنز ایمپرفکتا و دنتینوژنز ایمپرفکتا نیز باعث تشکیل ناقص مینا و عاج میشوند و دندانها را به شدت شکننده میکنند. این ناهنجاریها معمولاً ارثیاند، اما عواملی مانند تبهای شدید دوران بارداری، تهوع طولانیمدت مادر، نارس بودن نوزاد یا قرارگیری در معرض آلودگیهای محیطی نیز میتوانند در بروز آنها نقش داشته باشند.
وقتی مینا نرم و ناقص باشد یا عاج به درستی تشکیل نشود، دندانها ظاهری سالم دارند اما در برابر کوچکترین فشار مقاومت نمیکنند. در نتیجه، مجموعهای از عوامل پنهان شامل پوسیدگیهای عمیق، مشکلات ژنتیکی، رژیم غذایی نامناسب، بهداشت دهان ضعیف و حتی اختلالات تکاملی دوران کودکی، همگی میتوانند علت اصلی خرد شدن دندان باشند؛ مشکلی که تنها با معاینه دقیق دندانپزشکی قابل تشخیص و پیشگیری است
انواع شکستگی دندان
همانگونه که خاطر نشان شد شکستگی دندان انواع مختلفی را شامل می شود. طبق دسته بندی انجمن اندودنتیکس علت شکستگی دندان ها و نوع آن ها می توانند طبق طبقه بندی های زیر باشند:
- ترک های مویی دندان
- شکستگی کاسپ دندان
- دندان ترک خورده
- دو نیم شدن دندان
- شکستگی عمودی ریشه
در بخش های بعدی مقاله به بررسی هر یک از این انواع شکستگی دندان می پردازیم.
ترک های مویی دندان
یکی از دلایل شکستگی دندان می تواند ترک های مویی باشد که در ابتدای مقاله نیز به آن ها پرداخته شد. این شکستگی ها معمولا به صورت خطوط عمودی در دندان های جلویی بزرگسالان دیده می شوند. ترک های مویی بسیار کم عمق و بدون درد هستند و عموما مشکلی برای افراد ایجاد نمی کنند. این ترک ها بنا به عمقی که دارند ممکن است لکه یا پلاک در خود جمع کنند و ظاهری نازیبا به دندان ها بدهند. علت ایجاد این ترک ها خوردن غذاهای سفت و سایش دندان در طول سالها می باشد.
این مورد معمولا نیاز به درمان خاصی ندارد و بهتر است به حال خود رها کنید تنها زمانی که از لحاظ زیبایی نیاز به ترمیم داشتید می توانید با مراجعه به بهترین کلینیک دندانپزشکی در تهران آن را ترمیم کنید. این خطوط را نمی توان به طور کامل از بین برد بنابراین ممکن است یک روکش از جنس کامپوزیت دندان برای پوشاندن دندان استفاده شود.
شکستگی کاسپ دندان
این نوع شکستگی عموما در دندان های پشتی پایین و در سمت گونه در دندان های عقب بالایی ایجاد می شود. شکستگی کاسپ به ندرت پیش می آید که به پالپ آسیب برساند و درد ایجاد کند. این نوع شکستگی در اثر پوسیدگی شدید و واردشدن نیروی پرفشار به دندان اتفاق می افتد. هم چنین در اثر ضربه شدید به دندان و ترمیم ناموفق می تواند ایجاد شود. علائم شکستگی کاسپ دندان می تواند شامل موارد زیر شود:
- درد ناشی از فشار گاز گرفتن اجسام سخت
- حساسیت شدید به دما
- درد هنگام جویدن
- تحریک لثه
- لبه تیز که با زبان احساس می شود.
درمان این نوع شکستگی معمولا با روکش دندان همراه می باشد و هدف پوشاندن و محافظت از دندان می باشد. در برخی موارد ممکن است پزشک شما با توجه به میزان شکستگی پرکردن و ترمیم را تجویز کند. هم چنین اگر شکستگی در عمق دندان باشد کانال ریشه می تواند به ترمیم دندان کمک کند. در صورتی که شکستگی زود تشخیص داده شود قبل از شکستن کامل دندان یک انله روی کاسپ ترک خورده قرار می گیرد.
دندان ترک خورده
این نوع شکستگی در اثر ترک خوردن دندان ایجاد می شود و نوعی شکستگی ناقص است که از سطح جویدنی دندان ایجاد می شود و به صورت عمودی به سمت ریشه دندان کشیده می شود. زمانی که مینای دندان ترک خورده شود این مسئله سبب حرکت ناحیه ترک خورده و تحریک ناحیه پالپ می شود. در نهایت آسیب واردشده به پالپ سبب می شود دندان بهبود پیدا نکرده و درد زیادی همراه داشته باشد. این درد می تواند از حساسیت با دمای شدید تا بیدار کردن فرد به مدت طولانی در شب متغیر باشد.
Cleveland Clinic درباره ترک دندان مینویسد: دندان ترکخورده زمانی اتفاق میافتد که چیزی به دندان آسیب بزند و باعث ایجاد شکستگی یا ترک در آن شود. این ترک ممکن است آنقدر کوچک باشد که تأثیری بر عملکرد دندان نگذارد. اما در برخی موارد دندان ممکن است به چند قسمت بشکند یا حتی دو نیم شود. ترک شدید دندان میتواند یک وضعیت اورژانسی دندانپزشکی باشد.
درمان دندان ترک خورده تا حد زیادی به شدت و عمق ترک بستگی دارد. در دندان های ترک قابل درمان باشد روکش معمولا گزینه درمانی مناسبی برای ترمیم و جلوگیری از پیشرفت ترک خوردگی دندان می باشد. در این نوع شکستگی تشخیص به موقع بسیار مهم است زیرا اگر دیر تشخیص داده شود قابل درمان نبوده و می تواند منجر به کشیدن دندان شود.
بیشتر بخوانید : لمینیت دندان
دو نیم شدن دندان
این نوع شکاف به دلیل شکستن دندان درمان نشده رخ می دهدکه در بخش قبل به آن اشاره شد. دو نیم شدن دندان معمولا از بالای دندان تا زیرلثه و از ناحیه پروگزیمال به نزدیک دندان گسترش پیدا می کند. متاسفانه بخش های دندان کاملا جدا شده و حتی لق می شوند. این عارضه می تواند در اثر عادات مضر مانند جویدن یخ رخ دهد و اگر دندان قابل درمان باشد درمان روت کانال و تاج دندان صورت می گیرد.در غیر اینصورت تنها راه حل کشیدن دندان می باشد.
شکستگی عمودی ریشه
این نوع شکستگی از ریشه دندان نشات می گیرد و تا سطح دندان گسترش می یابد. شکستگی ریشه می تواند قسمتی از ریشه یا تمام طول ریشه را شامل شود. متاسفانه در اثر این شکستگی استخوان و بافت عفونی می شوند و این نوع شکستگی با رادیوگرافی قابل تشخیص می باشد. اکثر این شکستگی ها با درمان ریشه همراه هستند و دندانپزشک معمولا یک جیب باریک عمیق در امتداد ریشه شناسایی می کند. در این نوع شکستگی درمان با کشیدن دندان همراه می باشد. در برخی موارد ممکن است دندانپزشک شما برداشتن ریشه شکسته را نیز درگیر کند.
تشخیص شکستن دندان
معمولا شکستگی ها با حساسیت به غذا و یا احساس درد هنگام جویدن غذا مشخص می شوند. بسته به نوع شکستگی ممکن است افراد علائم متفاوتی را تجربه کنند. اگر درد شدید هنگام خوردن شیرینی و یا بستنی دارید ممکن است به دلیل شکستگی دندان باشد و لازم است به متخصص مراجعه کنید.
سخن پایانی
در پایان می توان گفت آگاهی از علت خرد شدن دندان و همچنین شناخت عوامل موثر بر آن نقش مهمی در پیشگیری و درمان به موقع این مشکل دارد. عادات نادرستی مثل جویدن مواد غذایی سفت، دندان قروچه، رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان یا حتی افزایش سن می توانند به مرور زمان باعث ضعیف شدن ساختار دندان و ایجاد ترک یا شکستگی شوند. خوشبختانه با مراجعه به موقع به دندانپزشک و انتخاب روش درمانی مناسب، از ترمیم ساده با کامپوزیت گرفته تا روکش یا درمان ریشه، می توان از پیشرفت آسیب جلوگیری کرد و سلامت و زیبایی لبخند را حفظ نمود. بنابراین هر زمان که با ترک یا شکستگی هرچند کوچک در دندان های خود مواجه شدید بهتر است سریع اقدام کنید تا نیاز به درمان های پیچیده تر پیدا نکنید.
سوالات متداول
شکستن و خورد شدن دندان میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد؛ از جمله ضربه و تصادف، جویدن غذاهای سخت (مثل یخ و آجیل)، پوسیدگی دندان، دندان قروچه، پرکردگیهای بزرگ یا ضعیف شدن مینای دندان بر اثر افزایش سن.
در صورت شکستن دندان، باید سریعاً دهان را با آب شستوشو دهید و اگر امکان دارد، تکه شکسته شده را نگه دارید. سپس در کوتاهترین زمان به دندانپزشک مراجعه کنید تا درمان مناسب انجام شود. تأخیر میتواند باعث عفونت یا آسیب بیشتر شود.
روش درمان به شدت آسیب بستگی دارد. برای شکستگیهای سطحی، ترمیم با کامپوزیت یا لمینیت انجام میشود. اگر بخش زیادی از دندان از بین رفته باشد، ممکن است روکش لازم باشد. در موارد شدیدتر و زمانی که عصب آسیب دیده باشد، درمان ریشه (عصبکشی) و سپس ترمیم یا روکش دندان ضروری است.