برفک دهان نوزاد یک عفونت قارچی خفیف است که به شکل لکه‌های سفید پنیرمانند روی زبان، لثه و داخل لپ دیده می‌شود و برخلاف لایه شیر، با پاک کردن آرام کنار نمی‌رود. با درمان ضدقارچی که پزشک تجویز می‌کند معمولاً زود برطرف می‌شود، اما می‌تواند شیرخوردن را دردناک و نوزاد را بی‌قرار کند.
در این مقاله به طور کامل بررسی می‌کنیم:
- برفک دهان نوزاد چیست و چرا رخ می‌دهد؟
- علائم و راه‌های تشخیص آن چیست؟
- چه درمان‌هایی مؤثر هستند؟
- والدین چطور می‌توانند از بروز آن پیشگیری کنند؟
فهرست مطالب
برفک دهان نوزاد چیست؟
برفک دهان (که به آن تریش هم گفته می‌شود) ناشی از رشد بیش از حد قارچ کاندیدا آلبیکنس در دهان نوزاد است. این قارچ به طور طبیعی در بدن همه ما وجود دارد، اما به دلیل ضعف سیستم ایمنی در نوزادان تازه‌متولدشده، می‌تواند رشد بیش از حدی پیدا کرده و باعث ایجاد لکه‌های سفید در دهان شود.
این لکه‌ها شبیه باقی‌مانده شیر هستند، اما با پاک کردن از بین نمی‌روند و معمولاً بافت زیرین آن‌ها قرمز و حساس است.
علل برفک دهان نوزاد
رشد بیش‌ازحد قارچ کاندیدا ممکن است به دلایل زیر رخ دهد:
- سیستم ایمنی ضعیف نوزاد (در هفته‌ها و ماه‌های ابتدایی)
- مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها توسط مادر یا نوزاد
- انتقال عفونت قارچی از مادر در زمان زایمان طبیعی
- انتقال از طریق شیردهی در صورت وجود قارچ در نوک سینه مادر
- رعایت‌نشدن بهداشت وسایل تغذیه مانند شیشه شیر و پستانک
علائم برفک دهان نوزاد
نشانه‌های این عفونت معمولاً مشخص هستند و شامل موارد زیر می‌شوند:
- لکه‌های سفید یا خاکستری در دهان، زبان، لثه یا سقف دهان که پاک نمی‌شوند
- درد یا بی‌قراری هنگام شیر خوردن
- افزایش بزاق یا ترک‌خوردگی گوشه لب‌ها
- قرمزی دهان یا التهاب در ناحیه پوشک (در موارد شدیدتر)
- کاهش اشتها یا امتناع از تغذیه
🔎 تشخیص: پزشک معمولاً با یک معاینه ساده دهان نوزاد می‌تواند برفک را شناسایی کند. در موارد نادر، نمونه‌گیری از دهان برای بررسی بیشتر انجام می‌شود.
برفک است یا فقط لایه شیر؟
لایه شیر معمولاً فقط روی زبان است و با یک گاز تمیز و مرطوب به‌راحتی پاک می‌شود. برفک لکه‌های سفید پنیرمانندی است که روی زبان، داخل لپ، لثه و سقف دهان هم دیده می‌شود و با پاک کردن آرام کنار نمی‌رود؛ اگر به زور پاکش کنید، زیرش قرمز است و ممکن است کمی خون بیاید.
اگر بین این دو مطمئن نیستید، به جای پاک کردن محکم، دهان نوزاد را به پزشک نشان دهید.
درمان برفک دهان نوزاد
خوشبختانه درمان این عارضه ساده است و معمولاً طی یک تا دو هفته برطرف می‌شود.
روش‌های رایج درمان:
- داروهای ضدقارچی: مانند نیستاتین یا میکونازول به صورت قطره یا ژل
- درمان همزمان مادر شیرده: برای جلوگیری از انتقال دوباره قارچ
- رعایت بهداشت دهان: شستشوی ملایم دهان نوزاد با آب ولرم
درمان‌های خانگی حمایتی (با مشورت پزشک):
- محلول رقیق جوش شیرین (نصف قاشق چای‌خوری در یک لیوان آب جوشیده سرد) برای تمیز کردن دهان نوزاد
- استفاده از روغن نارگیل خالص به دلیل خواص ضدقارچی
- تغذیه انحصاری با شیر مادر برای تقویت سیستم ایمنی نوزاد
برفک نوزاد و شیردهی: چرا مادر هم باید درمان شود؟
قارچ عامل برفک بین دهان نوزاد و نوک سینه مادر رفت‌وبرگشت دارد. اگر فقط نوزاد درمان شود، ممکن است دوباره از سینه مادر آلوده شود. نوک سینه صورتی و براق، ترک یا درد سوزشی موقع شیردهی نشانه احتمالی آلودگی مادر است.
در این حالت پزشک معمولاً برای مادر هم درمان ضدقارچ تجویز می‌کند. پستانک، سرشیشه و قطعات شیردوش را هم بعد از هر استفاده بشویید و طبق توصیه سازنده ضدعفونی کنید.
پیشگیری از برفک دهان نوزاد
با رعایت چند نکته ساده می‌توانید احتمال ابتلا را کاهش دهید:
- استریل کردن پستانک، شیشه شیر و پمپ سینه بعد از هر بار استفاده
- شستن و خشک‌کردن سینه‌ها پس از شیردهی
- شستشوی منظم دست‌ها پیش از تماس با نوزاد
- درمان عفونت‌های قارچی مادر در دوران بارداری و شیردهی
- پرهیز از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها
- کاهش مصرف قند در رژیم غذایی مادر (قارچ‌ها از قند تغذیه می‌کنند)
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
- اگر لکه‌های سفید پس از چند روز بهبود پیدا نکردند
- نوزاد بی‌قرار شد یا از تغذیه امتناع کرد
- تب، کاهش وزن یا راش پوستی شدید ظاهر شد
- نوزاد بالای ۹ ماه برای اولین بار دچار برفک شد
در این شرایط، مراجعه سریع به پزشک اطفال ضروری است.
جدول علائم و اقدامات پیشنهادی
| علائم | توضیحات | اقدامات پیشنهادی |
|---|---|---|
| لکه‌های سفید در دهان | شبیه شیر یا پنیر دلمه، پاک‌نشدنی | معاینه پزشک، داروی ضدقارچ |
| درد و بی‌قراری هنگام شیرخوردن | گریه یا امتناع از تغذیه | درمان همزمان مادر و نوزاد، رعایت بهداشت |
| قرمزی و التهاب دهان یا ناحیه پوشک | تحریک‌پذیری پوست | استریل وسایل، درمان خانگی (جوش شیرین) |
| افزایش بزاق یا ترک گوشه دهان | همراه با سوزش | تمیز نگه‌داشتن دهان و صورت نوزاد |
| تب یا کاهش وزن | نشانه شدت بیشتر | مراجعه فوری به پزشک |
جمع‌بندی
برفک دهان نوزاد هرچند شایع و آزاردهنده است، اما معمولاً بی‌خطر و قابل درمان است. با تشخیص به‌موقع، درمان ساده و رعایت اصول بهداشتی، می‌توانید به سرعت این مشکل را پشت سر بگذارید.
💡 به یاد داشته باشید:
اگر در مورد علائم یا روش‌های درمان شک دارید، بهترین کار مشورت با پزشک است. سلامت نوزاد ارزشمندترین دارایی شماست.