فهرست مطالب
- 1 دندان درد لثه
- 1.1 چرا دندان و لثه همزمان درد میگیرند؟
- 1.2 علتهای شایع دندان درد لثه
- 1.3 برای دندان درد لثه چه کار کنیم؟ اقدامات مرحلهبهمرحله تا زمان ویزیت
- 1.4 چه کارهایی برای درد و التهاب لثه مناسب نیست؟
- 1.5 چه زمانی دندان درد عفونت لثه اورژانسی است؟
- 1.6 درمان دندان درد لثه در دندانپزشکی چگونه انجام میشود؟
- 1.7 درد لثه دندان عقل و دندان مصنوعی
- 1.8 پیشگیری از دندان درد و لثه
- 2 سوالات متداول
دندان درد لثه
دندان درد لثه به دردی گفته میشود که در بافت صورتی اطراف دندان احساس میشود و ممکن است همراه با قرمزی، تورم، خونریزی، سوزش، بوی نامطبوع دهان یا درد هنگام جویدن باشد. گاهی علت فقط گیرکردن غذا یا مسواکزدن خشن است؛ اما گاهی نیز منشأ درد، پوسیدگی عمیق دندان، عفونت ریشه، دندان عقل نیمهرویشیافته یا بیماری لثه است. بنابراین نباید تنها با ظاهر لثه درباره علت تصمیم گرفت.
نکته مهم: درد لثه یک علامت است، نه تشخیص. شستوشوی ملایم دهان و مسکن مناسب ممکن است ناراحتی را موقتاً کم کند، اما عفونت، جرم زیر لثه یا آبسه را درمان نمیکند.
| الگوی درد و نشانه | علت احتمالی | اقدام اولیه | زمان مراجعه |
|---|---|---|---|
| خونریزی و قرمزی هنگام مسواک | التهاب اولیه لثه و تجمع پلاک | مسواک نرم و نخ دندان با روش صحیح | اگر تا یک هفته بهتر نشد |
| تورم موضعی، ضربان و طعم بد | آبسه یا عفونت دندان | مراجعه سریع؛ از فشار دادن محل پرهیز کنید | همان روز یا حداکثر روز بعد |
| درد پشت آخرین دندان | التهاب اطراف دندان عقل | تمیزکردن ملایم ناحیه و معاینه | طی یک تا دو روز |
| درد بین دو دندان پس از غذا | گیر غذایی، پوسیدگی بیندندانی یا مشکل ترمیم | نخ دندان آرام و بررسی دندانپزشکی | اگر تکرار میشود، در اولین فرصت |
| زخم سفید یا قرمز دردناک | آفت، خراش یا تحریک شیمیایی | پرهیز از غذای تند و اسیدی | اگر بیش از دو هفته ماند |
| درد همراه تب یا ورم صورت | عفونت منتشرشونده | درمان فوری دندانپزشکی یا اورژانسی | فوری |
چرا دندان و لثه همزمان درد میگیرند؟
مرز بین درد دندان و لثه همیشه روشن نیست. عفونت داخل دندان میتواند از ریشه به بافت لثه برسد و به شکل یک برجستگی یا جوش چرکی دیده شود. برعکس، التهاب لثه و جرم عمیق اطراف دندان میتواند هنگام جویدن یا لمس، احساسی شبیه دنداندرد ایجاد کند. عکس رادیوگرافی و معاینه لثه کمک میکند منشأ اصلی مشخص شود.
برای نمونه، فردی ممکن است تصور کند درد کنار دندان آسیاب فقط از ورم لثه است؛ اما اگر درد ضرباندار باشد، شبها بدتر شود یا با نوشیدنی گرم تشدید گردد، دندانپزشک باید احتمال درگیری عصب و ریشه دندان را هم بررسی کند.
علتهای شایع دندان درد لثه
شایعترین علت، پلاک میکروبی است؛ لایه چسبندهای که هر روز روی دندان شکل میگیرد. اگر پلاک بهخوبی پاک نشود، لثه تحریک میشود و بهتدریج جرم سخت ایجاد میشود. جرم با مسواک پاک نمیشود و میتواند التهاب را پایدار نگه دارد. آشنایی با بیماریهای لثه کمک میکند تفاوت التهاب ابتدایی با مشکلات پیشرفتهتر را بهتر بشناسید.
- التهاب اولیه لثه: معمولاً با قرمزی، پفکردگی و خونریزی هنگام مسواک یا نخ دندان شروع میشود و اغلب به تجمع پلاک ارتباط دارد.
- جرم و بیماری پیشرفته لثه: با عقبنشینی لثه، بوی بد ماندگار، لقشدن دندان یا احساس فاصله بین دندانها میتواند همراه باشد.
- پوسیدگی یا ترک دندان: پوسیدگی عمیق یا ترک گاهی درد را به لثه منتقل میکند، بهویژه هنگام جویدن.
- آبسه دندان یا لثه: تجمع چرک میتواند باعث درد ضرباندار، تورم، مزه بد یا خروج ترشح شود.
- دندان عقل: اگر دندان عقل کامل بیرون نیامده باشد، غذا و باکتری زیر لثه آن جمع میشود و درد و ورم ایجاد میکند.
- آسیب مکانیکی: مسواک سخت، نخ دندان با فشار ناگهانی، خلال دندان، غذای بسیار داغ یا لبه تیز دندان میتواند لثه را زخمی کند.
- روکش، ترمیم یا دندان مصنوعی نامتناسب: لبه نامناسب یا فشار یک وسیله دندانی ممکن است لثه را تحریک کند.
- تغییرات هورمونی و بیماریهای زمینهای: بارداری، دیابت کنترلنشده، خشکی دهان و برخی داروها میتوانند پاسخ لثه به پلاک را بیشتر کنند.
برای دندان درد لثه چه کار کنیم؟ اقدامات مرحلهبهمرحله تا زمان ویزیت
اگر ورم شدید صورت، تب، دشواری در بلع یا تنفس ندارید، این ترتیب میتواند برای کاهش تحریک تا زمان مراجعه مفید باشد:
- دهان را با آب ولرم بشویید: ابتدا ذرات غذا را با آب ساده خارج کنید؛ از آب خیلی داغ استفاده نکنید.
- با نخ دندان، محل بین دندانها را آرام تمیز کنید: نخ را با فشار ناگهانی به لثه نکوبید. اگر درد پس از خارجشدن ذره غذا کاهش یافت، باز هم در صورت تکرار مشکل باید علت بررسی شود.
- آبنمک ولرم را بهصورت ملایم در دهان بچرخانید: مقدار کمی نمک در یک لیوان آب ولرم حل کنید و آن را قورت ندهید. این کار فقط به آرامشدن موقت بافت کمک میکند.
- از بیرون صورت کمپرس سرد بگذارید: کیسه سرد را در پارچه بپیچید و در نوبتهای کوتاه روی گونه قرار دهید؛ یخ را مستقیم روی لثه نگذارید.
- مسکن را با احتیاط مصرف کنید: اگر منع پزشکی، حساسیت دارویی، بیماری معده، کلیه، کبد، بارداری یا مصرف داروی رقیقکننده خون ندارید، داروی مسکن باید طبق نظر پزشک یا داروساز مصرف شود. از قرار دادن قرص روی لثه خودداری کنید؛ زیرا ممکن است سوختگی شیمیایی ایجاد کند.
- زمان ویزیت را مشخص کنید: اگر درد بیش از یک تا دو روز ادامه دارد، مکرر است یا با خونریزی و تورم همراه است، مراجعه را به تعویق نیندازید.
چه کارهایی برای درد و التهاب لثه مناسب نیست؟
برخی راهکارهای رایج خانگی ممکن است به جای کمک، بافت لثه را تحریک یا درمان اصلی را عقب بیندازند:
- فشار دادن برجستگی چرکی یا ترکاندن آن؛ این کار میتواند عفونت را پخش و بافت را زخمی کند.
- مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک یا نیمهکاره رهاکردن آن؛ آنتیبیوتیک جای تخلیه آبسه، درمان ریشه یا پاکسازی جرم را نمیگیرد.
- گذاشتن آسپرین، الکل، سیر، میخک غلیظ یا مواد سوزاننده روی لثه؛ تماس مستقیم میتواند سوختگی و زخم ایجاد کند.
- قطع مسواک و نخ دندان به دلیل خونریزی؛ تمیزکردن باید با ملایمت ادامه یابد، مگر دندانپزشک دستور دیگری بدهد.
- استفاده طولانیمدت از دهانشویههای دارویی بدون تجویز؛ بعضی از آنها در مصرف بیرویه میتوانند تغییر رنگ دندان یا اختلال چشایی ایجاد کنند.
- منتظرماندن تا درد با مسکن خاموش شود؛ کاهش درد لزوماً به معنی برطرفشدن علت نیست.
چه زمانی دندان درد عفونت لثه اورژانسی است؟
اگر تورم از لثه به گونه، زیر فک یا اطراف چشم گسترش یافته است، تب دارید، دهان بهسختی باز میشود، بلع یا تنفس دشوار شده، گیج یا بیحال هستید، یا درد شدید با مسکن معمول آرام نمیشود، باید فوراً برای ارزیابی حضوری اقدام کنید. این علائم میتوانند نشانه گسترش عفونت باشند.
هشدار: خروج چرک و کمشدن ناگهانی درد به معنی درمان آبسه نیست. ممکن است فشار عفونت تخلیه شده باشد، اما منبع عفونت در ریشه دندان یا اطراف لثه همچنان باقی بماند.
درمان دندان درد لثه در دندانپزشکی چگونه انجام میشود؟
دندانپزشک ابتدا محل درد، عمق پاکت لثه، وضعیت دندانهای مجاور، پوسیدگی، روکش یا ترمیم موجود و نحوه رویش دندان عقل را بررسی میکند. در صورت نیاز، عکس رادیوگرافی گرفته میشود. انتخاب درمان وابسته به علت است و ممکن است شامل پاکسازی حرفهای پلاک و جرم، اصلاح ترمیم یا روکش، درمان پوسیدگی، درمان ریشه، تخلیه عفونت، بررسی دندان عقل یا درمانهای تخصصی لثه باشد.
وقتی التهاب زیر لثه عمیق باشد یا بافت و استخوان اطراف دندان درگیر شده باشد، گاهی درمانهای تخصصیتر لازم میشود. در چنین شرایطی، ارزیابی برای جراحی لثه در سعادت آباد میتواند بخشی از طرح درمان در کلینیک دندانپزشکی دُردیس باشد؛ البته این روش برای همه افراد و همه دردهای لثه ضروری نیست.
درد لثه دندان عقل و دندان مصنوعی
دندان عقل درد لثه را اغلب در انتهای فک ایجاد میکند. لثه روی دندان نیمهرویشیافته مانند یک پوشش عمل میکند و غذا زیر آن گیر میافتد. شستوشوی ملایم میتواند علائم را کم کند، اما برای بررسی جهت رویش، فضای فک و نیاز احتمالی به درمان یا کشیدن، معاینه لازم است.
در دندان مصنوعی، درد معمولاً در نقطهای مشخص از لثه، بهخصوص هنگام غذاخوردن، حس میشود. استفاده از دندان مصنوعی لق یا تیز میتواند زخم را عمیقتر کند. تا زمان تنظیم توسط دندانپزشک، از چسبهای نامطمئن یا تراشدادن وسیله در خانه استفاده نکنید.
پیشگیری از دندان درد و لثه
پیشگیری فقط مسواکزدن بیشتر نیست؛ روش و پیوستگی مراقبت اهمیت دارد. این عادتها خطر التهاب و درد را کمتر میکنند:
- دو بار در روز با مسواک نرم و فشار کم مسواک بزنید و خط لثه را فراموش نکنید.
- روزانه فضای بین دندانها را با نخ دندان یا وسیله مناسب پیشنهادی دندانپزشک پاک کنید.
- پس از خوراکیهای شیرین یا چسبنده، دهان را با آب بشویید و مصرف مکرر میانوعدههای قندی را کمتر کنید.
- سیگار و سایر دخانیات را کنار بگذارید؛ دخانیات هم خطر بیماری لثه را افزایش میدهد و هم میتواند علائم را پنهان کند.
- برای جرمگیری و معاینه دورهای، برنامه منظم داشته باشید؛ فاصله مناسب برای هر فرد با توجه به وضعیت لثه تعیین میشود.
- دیابت و بیماریهای زمینهای را طبق نظر پزشک کنترل کنید و فهرست داروهای مصرفی را در ویزیت دندانپزشکی اعلام کنید.
جمعبندی کاربردی: خونریزی مکرر، بوی بد پایدار، درد هنگام جویدن، تورم یا چرک، علائم طبیعی لثه نیستند. رسیدگی زودهنگام معمولاً مسیر درمان را سادهتر و قابلکنترلتر میکند.
سوالات متداول
شستوشوی ملایم با آب ولرم، خارجکردن آرام ذرات غذا با نخ دندان و کمپرس سرد بیرون صورت میتواند درد را موقتاً کاهش دهد. اگر درد، خونریزی یا تورم ادامه دارد، معاینه دندانپزشکی لازم است.
خونریزی لثه اغلب با التهاب ناشی از پلاک و جرم ارتباط دارد، اما میتواند در بیماری لثه، مصرف برخی داروها یا مشکلات دیگر هم دیده شود. خونریزی مکرر باید بررسی شود.
آنتیبیوتیک فقط در برخی شرایط و با تجویز دندانپزشک استفاده میشود. اگر منشأ درد جرم، آبسه، پوسیدگی یا مشکل ریشه باشد، درمان علت اصلی نیز ضروری است و مصرف خودسرانه توصیه نمیشود.
اگر درد دندان عقل با تورم، تب، بوی بد شدید، چرک، محدودیت بازشدن دهان یا مشکل بلع همراه است، باید سریع معاینه شوید. دردهای تکراری پشت فک نیز به بررسی وضعیت رویش دندان عقل نیاز دارند.