فهرست مطالب
- 1 علت درد دندان بعد از عصب کشی بعد از چند ماه
- 1.1 تفاوت درد طبیعی و غیرطبیعی بعد از عصب کشی
- 1.2 مهمترین علل درد دندان بعد از عصب کشی بعد از چند ماه
- 1.3 ۱. عفونت مجدد یا باقیمانده در ریشه دندان
- 1.4 ۲. عصب کشی ناقص یا کانالهای پیدا نشده
- 1.5 ۳. مشکل در ترمیم یا روکش بعد از عصب کشی
- 1.6 ۴. ترک خوردگی یا شکستگی ریشه دندان
- 1.7 ۵. بیماریهای لثه و استخوان اطراف ریشه
- 1.8 ۶. تشکیل کیست یا آبسه مزمن در ناحیه ریشه
- 1.9 ۷. درد ارجاعی از دندانهای دیگر یا سینوسها
- 1.10 چه زمانی درد بعد از چند ماه خطرناک است و باید سریع مراجعه کنیم؟
- 1.11 مراحل بررسی و تشخیص علت درد دندان عصب کشی شده
- 1.12 روشهای درمان درد دندان بعد از عصب کشی بعد از چند ماه
- 1.13 اقدامات موقت در خانه تا زمان مراجعه به دندانپزشک
- 1.14 چگونه از درد و عفونت مجدد بعد از عصب کشی پیشگیری کنیم؟
- 2 سوالات متداول
علت درد دندان بعد از عصب کشی بعد از چند ماه
عصب کشی (درمان ریشه) معمولاً برای همین انجام میشود که درد شدید دندان از بین برود و دندان تا سالها بدون مشکل در دهان بماند. به همین خاطر، وقتی چند ماه بعد از عصب کشی دوباره درد برمیگردد، طبیعی است که نگران شوید و سؤال اصلیتان این باشد که «چرا دندانم دوباره درد گرفته؟»
در این مقاله به زبان ساده توضیح میدهیم:
- چه دردهایی بعد از عصب کشی طبیعی است و تا چه زمانی؟
- علت درد دندان بعد از عصب کشی بعد از چند ماه چیست؟
- چه زمانی باید سریع به دندانپزشک مراجعه کنید؟
- روشهای رایج درمان (مانند عصب کشی مجدد، درمان کیست، تعویض روکش و …)
- اقدامات موقت در خانه تا زمان مراجعه به دندانپزشک
- راهکارهای پیشگیری از عفونت و درد مجدد بعد از درمان ریشه
تفاوت درد طبیعی و غیرطبیعی بعد از عصب کشی
برای اینکه بهتر متوجه شوید وضعیت شما نگرانکننده است یا نه، ابتدا باید فرق دردهای «طبیعی» بعد از درمان و دردهای «غیرطبیعی» بعد از چند ماه را بدانید.
| نوع درد | زمان بروز | مدت تقریبی | ویژگیها | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|---|---|
| درد طبیعی بعد از عصب کشی | از همان روز اول تا حدود چند روز بعد از درمان | حدود ۳ تا ۷ روز، گاهی تا ۲ هفته | حساسیت به فشار و جویدن، درد خفیف تا متوسط، رو به کاهش | مصرف مسکن تجویزشده، پرهیز از جویدن روی دندان، رعایت بهداشت |
| حساسیت طولانی ولی رو به بهبود | تا حدود ۲ تا ۳ هفته بعد از درمان | به مرور کمتر میشود | معمولاً بدون تورم و تب؛ فقط موقع گاز زدن یا لمس درد دارد | در صورت کاهش تدریجی، معمولاً طبیعی است؛ در صورت ماندگاری، مراجعه برای معاینه |
| درد غیرطبیعی زودهنگام | بعد از ۱–۲ هفته، ناگهان شدیدتر میشود | بیش از ۲ هفته با شدت ثابت یا رو به افزایش | ممکن است همراه تورم، تب، ضربان، مزه بد یا بوی بد دهان باشد | مراجعه سریع به دندانپزشک برای بررسی عفونت یا خطای درمانی |
| درد بعد از چند ماه | چند ماه تا حتی چند سال بعد از عصب کشی | متناوب یا مداوم | میتواند تیرکشنده، فشاری یا همراه با ورم و آبسه باشد | غیرطبیعی است و حتماً نیاز به معاینه، عکسبرداری و درمان دارد |
بنابراین اگر چند روز بعد از عصب کشی دندان شما کمی به جویدن یا لمس حساس است، معمولاً جای نگرانی جدی نیست. اما اگر بعد از چند ماه دوباره درد شروع شود یا از ابتدا درد هیچوقت کامل قطع نشود، باید حتماً توسط دندانپزشک (ترجیحاً متخصص درمان ریشه) بررسی شوید.
مهمترین علل درد دندان بعد از عصب کشی بعد از چند ماه
درد چند ماه بعد از عصب کشی همیشه نشانه خراب بودن درمان نیست، اما در اکثر موارد به یکی از مشکلات زیر مربوط است:
- باقی ماندن عفونت یا عفونت مجدد
- عصب کشی ناقص یا کانالهای جاافتاده
- ترمیم یا روکش نامناسب
- ترک خوردگی یا شکستگی ریشه دندان
- بیماریهای لثه و استخوان اطراف ریشه
- تشکیل کیست یا آبسه مزمن
- مشکلات «ارجاعی» مثل درد دندان مجاور یا سینوس
در ادامه هر کدام را به زبان ساده توضیح میدهیم تا راحتتر حدس بزنید مشکل شما کدام است؛ البته تشخیص قطعی فقط با معاینه و عکسبرداری ممکن است.
۱. عفونت مجدد یا باقیمانده در ریشه دندان
رایجترین علت درد دندان بعد از عصب کشی بعد از چند ماه، وجود باکتری و عفونت در داخل کانالهای ریشه یا در نوک ریشه است. این عفونت میتواند:
- از ابتدا به طور کامل پاک نشده باشد (مثلاً کانال باریک، کج یا مسدود بوده)
- یا بعداً به دلیل نفوذ میکروبها از طریق پوسیدگی جدید، نشتی ترمیم، شکاف ریشه و … دوباره ایجاد شده باشد.
در این حالت معمولاً علائم زیر دیده میشود:
- درد ضربانی یا تیرکشنده، مخصوصاً هنگام جویدن
- حس بلند شدن دندان یا فشار در آن ناحیه
- تورم لثه یا صورت در نزدیکی همان دندان
- خروج چرک یا مزه بد در دهان
در صورت تأیید عفونت، بسته به شرایط، درمان میتواند شامل درمان مجدد ریشه (ریاندو)، جراحی انتهای ریشه یا در موارد غیرقابل حفظ، کشیدن دندان و جایگزینی با روشهایی مثل ایمپلنت دندان باشد.
۲. عصب کشی ناقص یا کانالهای پیدا نشده
در بعضی دندانها، مخصوصاً دندانهای آسیاب، تعداد و شکل کانالها پیچیده است. گاهی یک یا چند کانال ریشه:
- به دلیل باریکی یا خمیدگی زیاد، کامل تمیز و پر نمیشوند
- یا اصلاً تشخیص داده نشده و «جا میمانند».
در این شرایط بخشی از پالپ (عصب و بافت نرم داخل دندان) زنده یا عفونی باقی میماند و بعد از چند ماه دوباره شروع به ایجاد درد و التهاب میکند. علائم آن شبیه عفونت ریشه است، اما گاهی درد فقط در هنگام گاز زدن یا خوردن غذای سفت احساس میشود.
راهحل معمول، انجام عصب کشی مجدد (ریتریتمنت) توسط دندانپزشک باتجربه و استفاده از ابزار و تصویربرداری دقیقتر است.
۳. مشکل در ترمیم یا روکش بعد از عصب کشی
بعد از عصب کشی، دندان معمولاً ضعیفتر و شکنندهتر میشود و برای محافظت، لازم است با روکش دندان یا ترمیم مناسب پوشانده شود. اگر این روکش یا پرکردگی:
- بلندتر از حد معمول باشد
- در محل مناسب ننشسته باشد
- یا بهخوبی دندان را آببندی (سیل) نکرده باشد،
ممکن است مشکلات زیر رخ دهد:
- فشار بیش از حد روی دندان هنگام بستن دهان و جویدن
- حساسیت و درد هنگام گاز زدن
- نفوذ میکروب و بزاق از لبههای شل یا ترکخورده و ایجاد پوسیدگی زیر ترمیم
در این موارد، دندانپزشک ابتدا تماسهای دندانی (بایت) را چک و در صورت لزوم اصلاح میکند. اگر پوسیدگی یا نشتی وجود داشته باشد، لازم است پرکردگی یا روکش تعویض شود تا جلوی پیشرفت عفونت گرفته شود.
۴. ترک خوردگی یا شکستگی ریشه دندان
یکی از علل شایع درد شدید و ناگهانی چند ماه یا چند سال بعد از عصب کشی، ترک یا شکستگی ریشه است. این آسیب میتواند به دلیل:
- جویدن مداوم غذاهای بسیار سفت
- فشار زیاد هنگام قروچه دندان (دندانقروچه)
- ضربه به دندان
- یا حتی فشار ابزار در حین عصب کشی
ایجاد شود. علائم آن معمولاً شامل:
- درد تیز و ناگهانی هنگام جویدن روی قسمت خاصی از دندان
- حس گیر کردن چیزی بین دندانها
- گاهی تورم موضعی یا شیار متورم روی لثه کنار دندان
بعضی ترکها با چشم قابل دیدن نیست و فقط با عکسهای تخصصی، معاینه دقیق و تستهای مخصوص تشخیص داده میشوند. متأسفانه، اگر ریشه به طور عمودی شکسته باشد، در اغلب موارد حفظ دندان امکانپذیر نیست و لازم است دندان کشیده و بعداً با روشی مثل ایمپلنت دندان در سعادت آباد یا پروتزهای دیگر جایگزین شود.
۵. بیماریهای لثه و استخوان اطراف ریشه
گاهی خود دندان عصبکشیشده مشکل خاصی ندارد، اما لثه و استخوان اطراف ریشه دچار التهاب و بیماری شدهاند. این بیماریها (پریودنتیت) به دلایل مختلفی مثل تجمع جرم، پلاک میکروبی، سیگار، دیابت کنترلنشده و … ایجاد میشوند.
علائم بیماری لثه عبارتاند از:
- خونریزی لثه هنگام مسواک یا خودبهخود
- بوی بد دهان
- تورم و قرمزی لثه
- حساسیت یا درد مبهم اطراف چند دندان
- لخلخ شدن (لقی) دندان در مراحل پیشرفته
در این موارد ممکن است شما درد را در دندان عصب کشی شده احساس کنید، در حالی که ریشه آن سالم است و مشکل اصلی در لثهها و استخوان است. درمان، شامل جرمگیری، درمان تخصصی لثه و رعایت جدی بهداشت دهان است. برای آشنایی بیشتر، میتوانید مطلب بیماری های لثه را مطالعه کنید.
۶. تشکیل کیست یا آبسه مزمن در ناحیه ریشه
اگر عفونت دندان برای مدت طولانی در انتهای ریشه باقی بماند، بدن برای دفاع، آن را با یک جداره نازک احاطه میکند و چیزی شبیه یک «کیسه پر از مایع» تشکیل میشود که به آن کیست دندان میگویند. این کیستها معمولاً:
- به آرامی و در طول چند ماه تا چند سال تشکیل میشوند
- ممکن است مدتها بدون درد باشند
- اما وقتی بزرگ شوند یا عفونی شوند، درد، ورم و حتی تغییر شکل استخوان فک را ایجاد میکنند.
برای تشخیص کیست، معمولاً عکس رادیوگرافی (و در موارد پیچیدهتر، CBCT) نیاز است. بسته به اندازه کیست و وضعیت دندان، درمان میتواند شامل:
- درمان مجدد ریشه
- جراحی انتهای ریشه (آپیکو)
- یا جراحی کامل کیست توسط متخصص باشد.
کلید موفقیت در این شرایط، تشخیص زودهنگام است؛ یعنی اگر چند ماه بعد از عصب کشی هر نوع درد، تورم یا برجستگی روی لثه دیدید، مراجعه را به تعویق نیندازید.
۷. درد ارجاعی از دندانهای دیگر یا سینوسها
گاهی دندانی که چند ماه قبل عصب کشی شده سالم است، ولی شما درد را در همان ناحیه حس میکنید؛ در حالی که منبع واقعی درد چیز دیگری است، مثل:
- پوسیدگی یا ترک در دندان مجاور
- دندان عقل نهفته یا نیمه نهفته
- التهاب سینوسهای فکی (بهخصوص دندانهای فک بالا)
- دندانقروچه شدید در خواب
چون عصبهای دندانها و سینوسها به هم نزدیکاند، مغز گاهی محل درد را اشتباه تشخیص میدهد. به همین دلیل است که دندانپزشک هنگام معاینه فقط روی یک دندان متمرکز نمیشود، بلکه چند دندان و حتی سینوسها را هم بررسی میکند.
چه زمانی درد بعد از چند ماه خطرناک است و باید سریع مراجعه کنیم؟
هر درد مداوم یا عودکننده بعد از چند ماه، غیرطبیعی است و باید توسط دندانپزشک بررسی شود؛ اما در شرایط زیر، مراجعه باید «فوری» باشد:
- درد شدید و ضربانی که با مسکن معمولی هم آرام نمیشود.
- تورم لثه، گونه یا صورت در اطراف دندان عصبکشیشده.
- تب، بیحالی یا احساس ناخوشی عمومی به همراه دنداندرد.
- خروج چرک از لثه، مزه نمکی یا بد در دهان.
- مشکل در باز کردن دهان یا بلع.
این علائم میتوانند نشانه عفونت فعال یا آبسه باشند و تأخیر در درمان ممکن است به گسترش عفونت در استخوان و بافتهای اطراف منجر شود.
مراحل بررسی و تشخیص علت درد دندان عصب کشی شده
در دندانپزشکی، برای یافتن علت درد دندان بعد از عصب کشی بعد از چند ماه معمولاً مراحل زیر طی میشود:
- گرفتن شرح حال دقیق
از شما درباره زمان شروع درد، نوع درد (ضربانی، تیز، مبهم)، عوامل تشدیدکننده (جویدن، گرما، سرما)، سابقه بیماریهای عمومی و درمانهای قبلی سؤال میشود. - معاینه بالینی
دندانپزشک با ابزار مخصوص، دندان و لثه اطراف را بررسی میکند، روی دندان ضربه ملایم میزند، تماسهای دندانی را چک میکند و به دنبال نشانههایی از پوسیدگی، ترک، تورم، فیستول (سوراخ خروج چرک) و … میگردد. - عکسبرداری رادیوگرافی
با یک عکس ساده گاهی میتوان وجود عفونت در نوک ریشه، کیفیت پر شدن کانالها، پوسیدگی زیر روکش، شکستگی ریشه و حتی کیست را تا حد زیادی ارزیابی کرد. در موارد پیچیدهتر ممکن است نیاز به عکس سهبعدی (CBCT) باشد. - تشخیص نهایی و طرح درمان
بعد از بررسی همه موارد، دندانپزشک گزینههای درمانی را با شما در میان میگذارد؛ از درمان ساده (تنظیم روکش) تا درمانهای پیچیدهتر (ریتریتمنت، جراحی ریشه یا کشیدن دندان).
روشهای درمان درد دندان بعد از عصب کشی بعد از چند ماه
نوع درمان کاملاً به علت مشکل بستگی دارد، اما رایجترین روشها عبارتاند از:
- تنظیم بایت یا اصلاح ترمیم/روکش
اگر علت درد، فشار زیاد هنگام جویدن یا ارتفاع نامناسب روکش باشد، با تراش جزئی و تنظیم، مشکل معمولاً برطرف میشود. - عصب کشی مجدد (ریتریتمنت)
در مواردی که عفونت داخل ریشه باقی مانده یا عود کرده، مواد قبلی از کانال خارج میشود، کانالها دوباره تمیز، ضدعفونی و با دقت بیشتر پر میشوند. - جراحی انتهای ریشه (آپیکو)
در صورتی که امکان درمان مجدد از داخل ریشه وجود نداشته باشد یا ضایعه در نوک ریشه باقی بماند، با یک جراحی کوچک، انتهای ریشه و بافت عفونی برداشته میشود. - جراحی کیست یا آبسه
اگر کیست بزرگ یا آبسه مزمن باشد، ممکن است نیاز به تخلیه و برداشتن جراحی آن باشد. - کشیدن دندان و جایگزینی
در مواردی که ریشه دندان شکسته یا تخریب بسیار شدید است، حفظ دندان منطقی نیست و کشیدن آن و جایگزینی با ایمپلنت، بریج یا پروتز متحرک توصیه میشود.
اقدامات موقت در خانه تا زمان مراجعه به دندانپزشک
تأکید مهم: هیچ درمان خانگی جایگزین معاینه و درمان دندانپزشکی نیست. اما تا زمانی که امکان مراجعه ندارید، میتوانید با این کارها شدت درد را کمتر کنید:
- مصرف مسکن طبق نظر پزشک
مسکنهای ضدالتهاب مثل ایبوپروفن (در صورت نداشتن منع پزشکی) معمولاً بهتر از استامینوفن بهتنهایی درد دندانی را کنترل میکنند؛ ولی حتماً دوز و محدودیت مصرف را رعایت کنید. - کمپرس سرد روی گونه
قرار دادن کمپرس سرد (نه یخ مستقیم) روی صورت نزدیک محل درد، هر بار حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، میتواند التهاب و درد را موقتاً کاهش دهد. - شستشو با آب نمک ولرم
محلول آب نمک رقیق میتواند به کاهش التهاب لثه و پاک شدن محیط کمک کند؛ ۲ تا ۳ بار در روز قرقره کنید. - اجتناب از جویدن روی دندان دردناک
تا حد امکان با سمت مقابل دهان غذا بجوید و از خوردن خوراکیهای سفت، چسبناک و بسیار داغ یا سرد دوری کنید. - رعایت بهداشت دهان
مسواک نرم و نخ دندان به آرامی استفاده شود تا پلاک و باکتریها کمتر شوند.
اگر با این کارها درد فقط کمی کم میشود ولی از بین نمیرود، به معنی آن است که مشکل زمینهای هنوز حل نشده و حتماً باید برای درمان ریشه مشکل اقدام کنید.
چگونه از درد و عفونت مجدد بعد از عصب کشی پیشگیری کنیم؟
بخش مهمی از موفقیت عصب کشی، به مراقبتهای بعد از درمان و عادات روزانه شما بستگی دارد. برای کاهش احتمال درد دوباره بعد از چند ماه، این نکات را جدی بگیرید:
- روکش کردن بهموقع دندان عصبکشیشده
بسیاری از دندانهای عصبکشیشده، بهخصوص دندانهای عقبی، باید حتماً روکش شوند تا در برابر فشار جویدن و احتمال ترک خوردگی محافظت شوند. تأخیر زیاد در روکش میتواند دندان را در معرض شکستگی و عفونت مجدد قرار دهد. در مورد زمان مناسب، با دندانپزشک خود یا در صورت نیاز با متخصص پروتز مشورت کنید. - رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان
مسواک نرم دو بار در روز، نخ دندان یک بار در روز و در صورت توصیه، دهانشویه مناسب؛ این کارها احتمال پوسیدگی جدید و بیماری لثه را کاهش میدهد. راهنمای مراقبت های بعد از عصب کشی میتواند برایتان کاربردی باشد. - جرمگیری منظم
جرم و پلاک، دشمن لثه و استخوان هستند. جرمگیری دورهای به تشخیص دندانپزشک میتواند عمر دندانهای طبیعی و درمانشده شما را بیشتر کند. - اجتناب از جویدن اجسام سفت
یخ، تهدیگ خیلی سفت، آجیل بسیار سفت، استخوان، هستهها و … میتوانند بهراحتی دندان عصبکشیشده را ترک بدهند. - کنترل دندانقروچه
اگر دندانهایتان را در خواب به هم میفشارید یا میسایید، ممکن است نیاز به «نایتگارد» داشته باشید. این وسیله از سایش و فشار بیش از حد روی دندانها جلوگیری میکند. - معاینات دورهای دندانپزشکی
حتی اگر دردی ندارید، هر ۶ تا ۱۲ ماه یکبار معاینه شوید تا مشکلات احتمالی قبل از ایجاد درد و عفونت، شناسایی و درمان شوند.
سوالات متداول
درد و حساسیت طبیعی بعد از عصب کشی معمولاً بین چند روز تا حداکثر ۲ تا ۳ هفته طول میکشد و هر روز کمتر میشود. اگر درد بعد از این مدت تازه شروع شود یا بعد از چند ماه دوباره برگردد، طبیعی محسوب نمیشود و باید حتماً دندان توسط دندانپزشک بررسی شود.
نه همیشه؛ اما در بسیاری از موارد نشاندهنده یکی از مشکلات زیر است: عفونت باقیمانده، عفونت مجدد، عصب کشی ناقص، ترک ریشه، مشکل در روکش یا بیماری لثه. گاهی هم منبع درد دندان دیگری است. تشخیص دقیق فقط با معاینه و عکسبرداری امکانپذیر است.
خیر. در بسیاری از موارد با عصب کشی مجدد، اصلاح روکش یا درمان عفونت اطراف ریشه، میتوان دندان را حفظ کرد. کشیدن دندان معمولاً آخرین گزینه است و فقط زمانی پیشنهاد میشود که ریشه دندان ترکخورده، تخریب شدید استخوان وجود داشته باشد یا سایر روشها امکانپذیر نباشد.