کشیدن دندان پایان کار نیست؛ شروع یک دوره کوتاه ولی حیاتی از مراقبتهاست که اگر درست انجام شود، التیام بافتها سریعتر رخ میدهد، خطر عفونت و «خشکی حفره» کاهش مییابد و شما با کمترین درد و ناراحتی به فعالیتهای عادی برمیگردید. در این راهنمای جامع و کاربردی، تمام نکات اثباتشده و عملی مراقبت های بعد از کشیدن دندان را به زبان ساده مرور میکنیم: از کنترل خونریزی و تورم تا تغذیه، بهداشت دهان، فعالیت بدنی، علائم هشدار و توصیههای اختصاصی برای دندان عقل، موارد جراحی، کودکان و برنامهریزی برای ایمپلنت.
| بازه زمانی | کارهای مهم که باید انجام دهید | اقداماتی که باید از آنها پرهیز کنید |
|---|---|---|
| ۰ تا ۲ ساعت اول | نگه داشتن گاز استریل با فشار ملایم؛ استراحت با سر بالاتر؛ شروع کمپرس سرد روی گونه | تف کردن، مکیدن با نی، سیگار و نوشیدنیهای داغ |
| ۲ تا ۶ ساعت | تعویض گاز در صورت نیاز؛ جرعههای کم مایعات خنک؛ مصرف منظم داروهای تجویزی | دستکاری زخم با زبان یا انگشت؛ غذاهای سفت و پرادویه |
| ۶ تا ۲۴ ساعت | ادامه کمپرس سرد به صورت نوبتی؛ استراحت کافی؛ رعایت بهداشت دندانهای دیگر | شستوشوی شدید دهان؛ فعالیت سنگین و ورزش |
| روز دوم | شروع شستوشوی ملایم با آبنمک ولرم؛ غذاهای نرم و ولرم | کشیدن سیگار و قلیان؛ دهانشویههای الکلی |
| روزهای ۳ تا ۷ | بازگشت تدریجی به فعالیت روزمره؛ ادامه تمیزکردن ملایم اطراف زخم | جویدن سمت دندان کشیدهشده؛ فشار آوردن به محل زخم |
| هفته دوم | شروع تدریجی غذاهای جامد در صورت بهبود مناسب؛ پیگیری بخیه در صورت وجود | بیتوجهی به علائم هشدار مانند بوی بد، تب یا درد تشدیدشونده |
فهرست مطالب
- 0.1 چرا رعایت این مراقبتها حیاتی است؟
- 0.2 بلافاصله بعد از کشیدن دندان: چکلیست ۲۴ ساعت اول
- 0.3 کارهایی که در ۲۴ ساعت اول نباید انجام دهید
- 0.4 تغذیه مناسب پس از کشیدن دندان
- 0.5 بهداشت دهان پس از کشیدن دندان
- 0.6 کنترل درد، تورم و خونریزی
- 0.7 مراقبت های بعد از کشیدن دندان عقل و کشیدن جراحی
- 0.8 تفاوت مراقبتهای کشیدن ساده و جراحی
- 0.9 علائم هشدار که باید جدی بگیرید
- 0.10 مراقبت های بعد از کشیدن دندان برای ایمپلنت
- 0.11 مراقبت های بعد از کشیدن دندان کودکان
- 0.12 خواب، فعالیت و بازگشت به کار
- 0.13 چه زمانی میتوان جای خالی را ترمیم کرد؟
- 0.14 چکلیست خلاصه مراقبت های بعد از کشیدن دندان
- 1 سوالات متداول
چرا رعایت این مراقبتها حیاتی است؟
پس از کشیدن دندان، بدن شما برای ترمیم به یک «لخته خون» پایدار در جای دندان نیاز دارد. این لخته مثل یک پانسمان طبیعی روی استخوان و عصب را میپوشاند. هر کاری که لخته را جدا کند (مثل تف کردن، نی، سیگار یا شستوشوی پر فشار) احتمال «خشکی حفره» را بالا میبرد؛ عارضهای دردناک که با بوی بد دهان و درد تیرکشنده به گوش یا شقیقه شناخته میشود. از طرفی، مدیریت صحیح خونریزی، تورم و بهداشت دهان، ریسک عفونت را به حداقل میرساند و روند بهبود را سرعت میدهد.
وب سایت my.clevelandclinic.org درباره مراقبت های پس از کشیدن دندان مینویسد: بهبودی پس از کشیدن دندان به عوامل مختلفی بستگی دارد، مانند اندازه و وضعیت دندان آسیبدیده. اما اکثر افراد ظرف چند روز حس عادی خود را بازمییابند.شما میتوانید ظرف ۴۸ تا ۷۲ ساعت پس از کشیدن دندان به فعالیتهای روزمره بازگردید، اما معمولاً جویدن و استخوان فک چند هفته طول میکشد تا بهطور کامل بهبود یابد.
بلافاصله بعد از کشیدن دندان: چکلیست ۲۴ ساعت اول
۲۴ ساعت نخست، مهمترین بازه برای شکلگیری لخته و آغاز ترمیم است. مراحل زیر را بهترتیب انجام دهید:
- کنترل خونریزی: گاز استریل را روی محل زخم قرار دهید و با فشار ملایم فک ۳۰ تا ۶۰ دقیقه نگه دارید. اگر خونریزی ادامه داشت، با گاز تازه همین کار را تکرار کنید. از مکیدن یا تعویض پشتسرهم گاز بپرهیزید.
- استراحت با سر بالاتر: هنگام دراز کشیدن، ۲ بالش زیر سر بگذارید تا گردش خون ناحیه متعادل و خونریزی کمتر شود.
- کمپرس سرد: در ۲۴ ساعت اول، کیسه یخ را با یک لایه پارچه روی گونه (روی محل کشیدگی) هر نوبت ۱۰ دقیقه بگذارید و ۱۰ دقیقه بردارید. این کار تورم و درد را کاهش میدهد.
- مایعات خنک و غذاهای نرم: در ساعات اول از مایعات خنک، سوپ ولرم، ماست و پوره استفاده کنید. نوشیدنیهای داغ و غذاهای سفت ممنوع است.
- داروها: مسکنها و در صورت تجویز، آنتیبیوتیک را طبق نسخه و زمانبندی دندانپزشک مصرف کنید. اگر سابقه حساسیت دارویی، آسم، رفلاکس یا زخم معده دارید، حتماً پیش از مصرف دارو با پزشک خود هماهنگ کنید.
- عدم رانندگی پس از آرامبخشی: اگر هنگام درمان آرامبخشی یا داروی خوابآور دریافت کردهاید، همان روز رانندگی نکنید و از همراه بخواهید شما را به منزل برساند.
- بهداشت محتاطانه: دندانهای دیگر را مسواک بزنید اما به محل زخم نزدیک نشوید. اطراف زخم را دستکاری نکنید.
کارهایی که در ۲۴ ساعت اول نباید انجام دهید
- تف کردن، قرقره شدید و فوتکردن هوا از دهان
- نوشیدن با نی یا بطریهای مکشی
- سیگار، قلیان و الکل
- غذاهای داغ، سفت، ترد و پرادویه
- لمس کردن محل زخم با زبان یا انگشت
- فعالیتهای ورزشی و بلندکردن اجسام سنگین
تغذیه مناسب پس از کشیدن دندان
تغذیه درست به ترمیم سریعتر کمک میکند و خطر تحریک زخم را کاهش میدهد.
روز اول: مایعات خنک و غذاهای نرم مثل ماست، سوپ صافشده ولرم، پوره سیبزمینی، فرنی و بستنی بدون مغز و دانه. نوشیدنیها را بدون نی بنوشید.
روز دوم تا چهارم: غذاهای نیمهجامد و ولرم مانند برنج نرم، پاستا نرم، تخممرغ نیمپز یا املت سبک، اسموتی بدون دانه. همچنان از سمت مقابل زخم بجوید.
از روز پنجم به بعد: با توجه به راحتی، غذاهای جامد را بهآرامی اضافه کنید. اگر درد یا گیرکردن غذا در حفره داشتید، یک قدم عقب برگردید و چند روز دیگر غذای نرم ادامه دهید.
نکات مهم: از دانهها، مغزها، چیپس، تهدیگ، خوراکیهای چسبنده و خیلی ترد پرهیز کنید تا چیزی در حفره باقی نماند. آب کافی بنوشید و از نوشیدنیهای خیلی شیرین یا گازدار زیاد استفاده نکنید.
بهداشت دهان پس از کشیدن دندان
بهداشت مناسب، ریسک عفونت را کم میکند اما باید ملایم و هدفمند باشد:
در ۲۴ ساعت اول مسواک را به محل زخم نزدیک نکنید، اما باقی دندانها را همیشه تمیز نگه دارید. از روز دوم، شستوشوی ملایم با محلول آبنمک ولرم (نصف قاشق چایخوری نمک در یک لیوان آب ولرم) روزی چند بار بهخصوص بعد از غذا توصیه میشود. دهانشویههای الکلی تا بهبود اولیه مناسب نیستند. اگر پزشک دهانشویه خاصی تجویز کرده، طبق دستور استفاده کنید.
کنترل درد، تورم و خونریزی
درد: درد خفیف تا متوسط در ۲۴ تا ۷۲ ساعت اول طبیعی است و با مسکنهای تجویزی کنترل میشود. اگر درد پس از روز سوم بدتر شد یا به شکل تیرکشنده به گوش/شقیقه منتشر شد، احتمال خشکی حفره وجود دارد.
تورم: تورم معمولاً در ۴۸ ساعت اول به اوج میرسد و سپس کاهش مییابد. ۲۴ ساعت اول از کمپرس سرد نوبتی استفاده کنید و از روز دوم در صورت نیاز، کمپرس گرم و مرطوب را بهآرامی آغاز کنید تا گرفتگی عضلات و کبودی زودتر برطرف شود.
خونریزی: لکهبینی خونی تا ۲۴ ساعت طبیعی است. اگر خونریزی قابلتوجه ادامه یافت، گاز تازه را با فشار ملایم ۳۰ تا ۴۵ دقیقه نگه دارید. بزاق خونی، خونریزی شدید محسوب نمیشود. در صورت تداوم خونریزی شفاف و زیاد، با دندانپزشک تماس بگیرید.
داروها: داروها را طبق نسخه مصرف و از خوددرمانی پرهیز کنید. در صورت سابقه حساسیت دارویی، بیماریهای معده یا کلیوی و مصرف رقیقکنندههای خون، حتماً پیش از مصرف مسکن با پزشک هماهنگ کنید.
مراقبت های بعد از کشیدن دندان عقل و کشیدن جراحی
کشیدن دندان عقل (بهویژه نهفته) اغلب با برش لثه و برداشت مختصر استخوان همراه است و بنابراین تورم و درد میتواند کمی بیشتر باشد. در این حالت:
- کمپرس سرد را منظمتر انجام دهید و سر را هنگام خواب بالاتر بگذارید.
- غذاهای نرم را مدت بیشتری ادامه دهید و دهان را از روز دوم با آبنمک ولرم شستوشوی ملایم دهید.
- به بخیهها دست نزنید و در صورت تجویز آنتیبیوتیک، دوره را کامل کنید.
اگر برای آگاهی از روند جراحی و مراقبتهای اختصاصی این درمان کنجکاو هستید، صفحه جراحی دندان عقل در سعادت آباد را ببینید.
تفاوت مراقبتهای کشیدن ساده و جراحی
در کشیدن ساده، معمولاً با فشار کنترلشده، دندان خارج میشود؛ دوره نقاهت کوتاهتر است و شاید نیازی به بخیه نباشد. اما در کشیدن جراحی (مانند برخی دندانهای عقل یا ریشههای شکسته) بهدلیل برش و بخیه، تورم و کبودی شایعتر است و ممکن است چند روز بیشتر طول بکشد. در هر دو روش، اصول پایه یکسان است: محافظت از لخته، تغذیه نرم، بهداشت ملایم و پرهیز از عوامل مکشی.
علائم هشدار که باید جدی بگیرید
این نشانهها نیاز به پیگیری فوری دارند:
- درد شدید که بعد از ۳ روز کمتر نمیشود یا بدتر میشود (بهویژه همراه با بوی بد دهان)
- خونریزی شدید و مداوم که با فشار ملایم گاز کنترل نمیشود
- تب، لرز، ترشح چرکی یا طعم و بوی چرکی در دهان
- تورم پیشرونده پس از ۷۲ ساعت یا باز نشدن دهان بهدلیل گرفتگی عضلات
- بیحسی پایدار لب یا زبان بیش از ۲۴ ساعت
در صورت مشاهده هر یک از موارد بالا، برای دریافت راهنمایی و تعیین وقت ویزیت با ما از طریق صفحه تماس با کلینیک در ارتباط باشید.
مراقبت های بعد از کشیدن دندان برای ایمپلنت
اگر در آینده قصد جایگزینی دندان با ایمپلنت را دارید، مراقبت صحیح از حفره کشیدن اهمیت دوچندان دارد؛ زیرا التهاب یا عفونت میتواند حجم استخوان را کاهش دهد و کار را برای ایمپلنت سختتر کند. توصیهها:
- دستورهای بهداشتی و دارویی را دقیق اجرا کنید تا حفره تمیز و عاری از عفونت بماند.
- تراشیدن یا دستکاری حفره ممنوع؛ تنها شستوشوی ملایم با آبنمک ولرم از روز دوم.
- اگر دندانپزشک شما «پانسمان یا مواد نگهدارنده استخوان» گذاشته، به هیچوجه آن را دستکاری نکنید.
برای آشنایی بیشتر با فرایند کاشت، مزایا و شرایط موفقیت، صفحه ایمپلنت دندان را مطالعه کنید.
مراقبت های بعد از کشیدن دندان کودکان
در کودکان، رعایت نکات زیر ضروری است:
- به کودک توضیح ساده و آرامبخش بدهید تا زبان یا انگشت خود را روی زخم نکشد.
- اگر بیحسی هنوز باقی است، مراقب گاز گرفتن لب یا گونه باشید؛ خوراکیهای نرم و خنک بدهید.
- از نی استفاده نشود و نوشیدنیهای گازدار محدود شود.
- مسواکزدن دندانهای دیگر بلامانع است اما اطراف زخم مسواک نشود.
- در صورت تب، درد شدید یا خونریزی غیرطبیعی، با دندانپزشک تماس بگیرید.
خواب، فعالیت و بازگشت به کار
شب اول با سر بالاتر بخوابید تا فشار به ناحیه زخم کمتر شود. فعالیتهای سبک روزمره بلامانع است اما از ورزشهای پُرفشار، شنا، سونا و جابهجایی اجسام سنگین تا ۴۸ تا ۷۲ ساعت پرهیز کنید. اگر کار شما فیزیکی و سنگین است، با نظر دندانپزشک، یک تا دو روز استراحت در نظر بگیرید.
چه زمانی میتوان جای خالی را ترمیم کرد؟
پس از کشیدن، بافت نرم معمولاً طی ۱ تا ۲ هفته التیام اولیه پیدا میکند و ترمیم استخوانی عمیقتر طی چند هفته تا چند ماه ادامه مییابد. برنامهریزی برای روشهای جایگزینی (ایمپلنت، بریج یا پروتزهای متحرک) بسته به شرایط استخوان و سلامت لثه، توسط دندانپزشک تعیین میشود. نکته کلیدی این است که بهداشت دهان را عالی نگه دارید تا بافتها با کیفیت بهبود یابند و گزینههای درمانی آینده شما با موفقیت بیشتری همراه شوند.
چکلیست خلاصه مراقبت های بعد از کشیدن دندان
- گاز استریل ۳۰ تا ۶۰ دقیقه با فشار ملایم
- کمپرس سرد تا ۲۴ ساعت اول؛ از روز دوم در صورت نیاز کمپرس گرم ملایم
- مایعات خنک و غذاهای نرم؛ پرهیز از داغی، سفتی و تندی
- عدم تف کردن، نی، سیگار و الکل
- شستوشوی ملایم با آبنمک ولرم از روز دوم
- مصرف منظم داروهای تجویز شده
- استراحت کافی و اجتناب از فعالیت سنگین
- مراقبت از علائم هشدار و پیگیری بهموقع
رعایت همین نکات ساده اما مهم، دوره نقاهت شما را کوتاه و کمعارضه میکند. در صورت داشتن هر سؤال یا نیاز به راهنمایی اختصاصی، تیم کلینیک در کنار شماست.
سوالات متداول
درد خفیف تا متوسط معمولاً ۲۴ تا ۷۲ ساعت اول طبیعی است و سپس کاهش مییابد. اگر درد پس از روز سوم شدیدتر شد یا همراه با بوی بد دهان و طعم ناخوشایند بود، برای خشکی حفره یا عفونت با دندانپزشک مشورت کنید.
در ۲۴ ساعت اول، شستوشوی دهان ممنوع است. از روز دوم، شستوشوی ملایم با آبنمک ولرم (بدون قرقره شدید) روزی چند بار، بهخصوص بعد از غذا، توصیه میشود.
سیگار با ایجاد مکش، تشکیل لخته را مختل میکند و خطر «خشکی حفره» و عفونت را بالا میبرد. حداقل ۷۲ ساعت، و ترجیحاً تا یک هفته، از مصرف دخانیات پرهیز کنید.
تورم تا ۴۸ ساعت اول زیاد میشود و سپس کم میشود. ۲۴ ساعت نخست کمپرس سرد نوبتی و از روز دوم در صورت نیاز کمپرس گرم مرطوب کمککننده است. خواب با سر بالاتر نیز مفید است.
گاز تازه را ۳۰ تا ۴۵ دقیقه با فشار ملایم نگه دارید، سر را بالا بگیرید و دهان را تف نکنید. اگر خونریزی شدید ادامه یافت، با دندانپزشک تماس بگیرید تا علت بررسی و درمان لازم انجام شود.