مراقبت های بعد از ارتودنسی: چک‌لیست کامل بهداشت، تغذیه و ریتینر

مراقبت های بعد از ارتودنسی

مراقبت های بعد از ارتودنسی مجموعه‌ای از اقدامات ساده ولی بسیار اثرگذار است که به شما کمک می‌کند در طول درمان و پس از برداشتن براکت‌ها، دندان‌هایی سالم، مرتب و خوش‌رنگ داشته باشید. از کنترل دردهای اولیه گرفته تا رعایت بهداشت دقیق، تغذیه مناسب و استفاده منظم از ریتینر؛ هر کدام اگر درست انجام شوند، نتیجه درمان را تثبیت و احتمال بازگشت را کم می‌کنند.

اگر هنوز در مرحله تصمیم‌گیری برای شروع درمان هستید یا می‌خواهید با مراحل و انواع دستگاه‌ها بیشتر آشنا شوید، پیشنهاد می‌کنیم به صفحه ارتودنسی دندان در سعادت آباد سر بزنید.

مرحله	آنچه طبیعی است	کارهایی که باید انجام دهید
روز اول	حساسیت دندان‌ها، فشردگی خفیف، سایش گونه یا لب	مسکن ملایم در صورت نیاز، شست‌وشو با آب‌نمک ولرم، استفاده از موم ارتودنسی روی نقاط تیز
روزهای ۲–۳	کمی درد هنگام جویدن، گیرکردن غذا اطراف براکت‌ها	مصرف غذاهای نرم، مسواک و نخ‌دندان ویژه ارتودنسی، آب فراوان
هفته اول	کاهش تدریجی حساسیت، بهبود صحبت و جویدن	تداوم بهداشت دقیق، اجتناب از خوراکی‌های سفت و چسبنده
ماه‌های نخست	نیاز به تنظیم‌های دوره‌ای، احتمال ساییدگی خفیف مخاط	حضور منظم در ویزیت‌ها، استفاده از موم، آموزش مداوم تکنیک‌های تمیزکردن
پس از برداشتن براکت‌ها	حساسیت به لمس، لکه‌های باقی‌مانده از پلاک	پولیش و جرم‌گیری حرفه‌ای در صورت نیاز، شروع فاز ریتنشن
دوره ریتینر	فشار بسیار ملایم نگهدارنده‌ها	استفاده طبق دستور، تمیزکردن روزانه، نگهداری در جعبه مخصوص

چرا رعایت مراقبت های بعد از ارتودنسی حیاتی است؟

براکت‌ها و سیم‌ها محل مناسبی برای تجمع پلاک و باکتری‌ها ایجاد می‌کنند. اگر تمیزکردن دقیق انجام نشود، اسیدهای باکتریایی باعث لکه‌های سفید (دمینرالیزاسیون)، پوسیدگی و التهاب لثه می‌شوند. عدم رعایت رژیم غذایی نیز می‌تواند به شکستن براکت‌ها و طولانی شدن درمان منجر شود. از سوی دیگر، بعد از برداشتن دستگاه‌ها، دندان‌ها تمایل طبیعی به بازگشت دارند؛ به همین دلیل استفاده منظم از ریتینر و چکاپ دوره‌ای ضروری است.

با اجرای چند عادت ساده، بیشترین بازده درمان را خواهید داشت: بهداشت دقیق، رژیم غذایی هوشمندانه، مراجعات منظم و همکاری کامل با توصیه‌های متخصص.

مدیریت درد و حساسیت در روزهای اول

احساس فشار یا حساسیت در ۲–۳ روز ابتدایی طبیعی است و نشان می‌دهد نیروهای کنترل‌شده ارتودنسی در حال هدایت دندان‌ها هستند. برای گذر آسان‌تر از این مرحله:

• در صورت نیاز، از مسکن‌های رایج طبق نظر پزشک استفاده کنید.
• با آب‌نمک ولرم (نیم قاشق چای‌خوری نمک در یک لیوان آب ولرم) روزی ۲–۳ بار دهان را بشویید.
• موم ارتودنسی را روی زوایای تیز یا سیمی که به مخاط می‌ساید قرار دهید.
• غذاهای نرم مثل سوپ، پوره سیب‌زمینی، برنج نرم، ماست و تخم‌مرغ آب‌پز مصرف کنید.
• از جویدن یخ، ته‌دیگ، آجیل، آبنبات سفت و غذاهای چسبنده خودداری کنید.

اگر درد شدید یا غیرمعمول بود، یا زخمی در دهان ایجاد شد که ظرف چند روز بهبود نیافت، با متخصص خود تماس بگیرید.

برنامه روزانه بهداشت دهان در دوران ارتودنسی ثابت

هدف این است که اطراف براکت‌ها، زیر سیم‌ها و مرز لثه کاملاً پاکیزه بماند. یک روال ثابت روزانه کمک می‌کند بدون زحمت اضافه، همیشه یک قدم جلوتر باشید.

روال ۶ مرحله‌ای روزانه

1. شست‌وشوی اولیه: دهان را با آب ولرم بشویید تا ذرات بزرگ آزاد شوند.
2. مسواک‌زدن دقیق: با مسواک نرم یا ارتودنسی، زاویه ۴۵ درجه نسبت به خط لثه بگیرید و هر دندان را از سه جهت (بالا، پایین، لبه براکت) حدود ۱۰ ثانیه تمیز کنید.
3. برس بین‌دندانی: اطراف براکت‌ها و زیر سیم‌ها را با برس بین‌دندانی پاک کنید تا پلاک باقی‌مانده جدا شود.
4. نخ‌دندان مخصوص: با نخ‌دندان ارتودنسی یا فلاس‌تریدِر، فضای بین دندان‌ها و مرز لثه را روزی یک‌بار تمیز کنید.
5. واترجت (در صورت دسترسی): استفاده از واترجت می‌تواند شست‌وشوی نواحی دور از دسترس را کامل‌تر کند.
6. محافظت با فلوراید: شب‌ها از دهانشویه فلوراید (طبق دستور) استفاده کنید تا مینای دندان مقاوم‌تر شود. درباره اصول انتخاب و زمان مصرف، بخش استفاده از دهانشویه را بخوانید.

کیت کوچک ارتودنسی که بهتر است همیشه همراهتان باشد

• مسواک تاشو یا مسواک کوچک ارتودنسی
• برس بین‌دندانی سایز مناسب
• نخ‌دندان ارتودنسی یا فلاس‌تریدِر
• موم ارتودنسی
• آینه کوچک و محلول شست‌وشوی دهان بدون الکل

رژیم غذایی مناسب و خوراکی‌های مجاز و ممنوع

انتخاب‌های غذایی شما یکی از تعیین‌کننده‌ترین عوامل در سرعت و کیفیت پیشرفت درمان است. قانون کلی: هرچه نرم‌تر، غیرچسبنده‌تر و کم‌شکرتر بهتر.

پیشنهادهای کاربردی

• در روزهای حساس، سوپ، آش، پوره‌ها، برنج نرم، ماست، تخم‌مرغ آب‌پز و سبزیجات پخته بهترین انتخاب‌ها هستند.
• میوه‌های سفت (مثل سیب یا هویج) را به تکه‌های کوچک تقسیم و با دندان‌های عقب و به‌آرامی بجوید.
• از خوراکی‌های سفت و شکننده مانند ته‌دیگ، یخ، آجیل و چیپس‌های خیلی ترد پرهیز کنید.
• خوراکی‌های چسبنده مثل تافی، آدامس و آبنبات‌های کاراملی براکت‌ها را مستعد کنده شدن می‌کنند.
• نوشیدنی‌های قندی و اسیدی (نوشابه‌ها، برخی نوشیدنی‌های انرژی‌زا) را محدود کنید؛ پس از مصرف، دهان را با آب بشویید.
• به قندهای پنهان در میان‌وعده‌های به ظاهر سالم توجه کنید و برچسب تغذیه‌ای بخوانید.

نکته طلایی: هر بار که چیزی می‌خورید، فرصت تازه‌ای به باکتری‌ها می‌دهید تا اسید بسازند. با محدود کردن میان‌وعده‌های قندی و شست‌وشوی دهان با آب پس از غذا، این چرخه را به نفع سلامت دندان‌هایتان کنترل کنید.

نگهدارنده‌ها (ریتینر) پس از اتمام درمان: انواع، زمان استفاده و نگهداری

پس از پایان مرحله فعال و برداشتن براکت‌ها، ریتینرها وظیفه تثبیت نتیجه را بر عهده دارند. بدون استفاده منظم از نگهدارنده، الیاف نگهدارنده دندان و بافت‌های اطراف فرصت بازسازماندهی پیدا نمی‌کنند و دندان‌ها تمایل به برگشت خواهند داشت.

انواع ریتینر

• ریتینر ثابت: سیم ظریف پشت دندان‌های قدامی که دائماً در دهان باقی می‌ماند. تمیزکردن دقیق و نخ‌دندان‌کشی با ابزار مخصوص ضروری است.
• ریتینر متحرک: پلاک شفاف یا پلاک آکریلی (هاولی) که طبق دستور، در ساعات مشخص (معمولاً شبانه‌روز در ماه‌های اول، سپس فقط شب‌ها) استفاده می‌شود.

قواعد طلایی استفاده

• به برنامه زمانی تجویزی ارتودنتیست پایبند باشید؛ حتی چند شب استفاده نکردن ممکن است منجر به احساس تنگی و جابجایی جزئی شود.
• برای ریتینر متحرک: روزانه با مسواک نرم و آب ولرم تمیز کنید؛ از آب داغ و مواد سفیدکننده استفاده نکنید.
• ریتینر را همیشه در جعبه مخصوص نگهداری کنید تا گم نشود یا نشکند.
• در صورت شکستگی یا لق شدن سیم ریتینر ثابت، سریعاً برای اصلاح مراجعه کنید.
• اگر دندان‌قروچه دارید، احتمالاً به محافظ شبانه (نایت‌گارد) هم نیاز خواهید داشت.

مراقبت‌های ویژه برای ارتودنسی متحرک و اینویزیلاین

اینویزیلاین و پلاک‌های متحرک، تمیزکردن را ساده‌تر می‌کنند؛ اما نظم در استفاده شرط موفقیت است.

• روزی ۲۰–۲۲ ساعت از الاینر استفاده کنید؛ فقط هنگام غذا و مسواک خارج کنید.
• برای تمیزکردن، از آب ولرم و مسواک نرم یا شوینده‌های مخصوص الاینر استفاده کنید؛ آب داغ باعث تغییر شکل می‌شود.
• قبل از جاگذاری الاینر، دندان‌ها را تمیز کنید تا پلاک به دام نیفتد.
• الاینر را در جعبه نگهدارید؛ هرگز در دستمال کاغذی رها نکنید.

مراقبت هنگام ورزش و شرایط اورژانسی

ورزش

• در ورزش‌های برخوردی از محافظ دهان اختصاصی استفاده کنید تا از آسیب به دندان‌ها و دستگاه جلوگیری شود.
• پس از فعالیت شدید و مصرف نوشیدنی‌های قندی، دهان را با آب بشویید.

اگر مشکلی برای دستگاه پیش آمد چه کنیم؟

• براکت کنده شد: آن را دستکاری نکنید. اگر متصل به سیم است، با موم پوشش دهید و برای ویزیت وقت بگیرید.
• سیم بیرون زده یا تیز: با ته مداد پاکن‌دار سیم را کمی به سمت داخل خم کنید یا با موم بپوشانید. در اولین فرصت مراجعه کنید.
• ایجاد زخم مخاطی: آب‌نمک ولرم، ژل‌های تسکین‌دهنده مخاط و موم ارتودنسی کمک‌کننده‌اند.
• درد غیرمعمول یا تورم: اگر با مسکن معمولی کنترل نشد یا همراه تب/ترشح بود، سریع‌تر پیگیری کنید.

حضور منظم در جلسات تنظیم، بخش مهمی از موفقیت درمان است. نوبت‌ها را از دست ندهید و اگر مشکلی رخ داد، برای دریافت راهنمایی دقیق با تیم درمان تماس بگیرید.

ملاحظات زیبایی و جرم‌گیری پس از برداشتن براکت‌ها

پس از اتمام ارتودنسی، ممکن است رسوبات یا لکه‌های سطحی اطراف محل براکت‌ها باقی مانده باشد. یک جلسه جرم گیری دندان و پولیش حرفه‌ای معمولاً ظاهر و درخشش دندان‌ها را به میزان چشمگیری بهبود می‌دهد. اگر قصد سفیدتر کردن دندان‌ها را دارید، ابتدا اجازه دهید معدنی‌سازی مجدد مینای دندان با کمک خمیر یا دهانشویه‌های فلوراید در چند هفته نخست تقویت شود؛ سپس درباره بهترین زمان و روش سفیدکردن با دندانپزشک مشورت کنید.

به یاد داشته باشید که مراقبت‌های زیبایی جایگزین بهداشت دقیق روزانه نیستند؛ بلکه مکمل آن هستند.

اگر به راهنمای گام‌به‌گام بیشتری نیاز دارید، می‌توانید مطالب تکمیلی مرتبط با مراقبت‌ها را در وب‌سایت کلینیک مطالعه کنید و در صورت لزوم از تیم درمان خود راهنمایی اختصاصی بگیرید.

سوالات متداول