فرق روکش پی اف ام و زیرکونیا روی ایمپلنت؛ کدام برای شما بهتر است؟

فرق روکش پی اف ام و زیرکونیا روی ایمپلنت

وقتی ایمپلنت (پایه جایگزین ریشه دندان) داخل استخوان فک قرار می‌گیرد، بخش قابل مشاهده‌ی «دندان» در واقع همان روکش ایمپلنت است؛ یعنی تاجی که روی قطعه‌ای به نام «اباتمنت» (اتصال‌دهنده بین ایمپلنت و روکش) سوار می‌شود. بسیاری از افراد بعد از کاشت ایمپلنت، دقیقاً با همین سؤال روبه‌رو می‌شوند: روکش پی اف ام بهتر است یا زیرکونیا؟

پاسخ یک جمله‌ای ندارد، چون انتخاب روکش فقط به «قوی‌تر بودن» یا «زیباتر بودن» محدود نیست. جای دندان (جلو یا عقب)، خط لبخند، وضعیت لثه، عادت دندان‌قروچه، حساسیت به فلز، نوع اتصال روکش (پیچ‌دار یا چسبی) و حتی رنگ دندان‌های کناری هم در تصمیم نهایی اثر می‌گذارد. در این مطلب، تفاوت‌ها را ساده و کاربردی توضیح می‌دهیم تا بتوانید با آگاهی بیشتر تصمیم بگیرید.

جدول مقایسه سریع روکش پی اف ام و زیرکونیا روی ایمپلنت

معیار مقایسه	روکش PFM (پی اف ام)	روکش زیرکونیا
ساختار	هسته فلزی + لایه سرامیک	تمام سرامیک (بدون فلز)
زیبایی و طبیعی بودن	خوب، اما ممکن است کدرتر باشد	معمولاً طبیعی‌تر و هم‌رنگ‌تر (به‌خصوص جلو)
احتمال دیده شدن حاشیه تیره کنار لثه	بیشتر (به‌خصوص با تحلیل لثه)	خیلی کمتر
مناسب برای افراد حساس به فلز	ممکن است مناسب نباشد (بسته به آلیاژ)	معمولاً گزینه بهتر
مقاومت در برابر فشار جویدن	خوب	بسیار خوب (خصوصاً انواع یکپارچه/جامد)
ریسک سایش دندان مقابل	معمولاً کمتر	اگر خوب پولیش/گلیز نشود می‌تواند بیشتر شود
کاربری رایج	اغلب دندان‌های عقب، بعضی بریج‌ها	هم جلو هم عقب (با انتخاب نوع مناسب زیرکونیا)
هزینه نسبی	معمولاً اقتصادی‌تر	معمولاً بالاتر (به جنس و لابراتوار وابسته است)

روکش پی اف ام (PFM) روی ایمپلنت چیست؟

PFM مخفف Porcelain Fused to Metal است؛ یعنی روکش «سرامیک جوش‌خورده به فلز». در این نوع روکش، داخل کار یک فریم/هسته فلزی وجود دارد و روی آن با سرامیک همرنگ دندان پوشانده می‌شود.

در ایمپلنت، PFM می‌تواند روی اباتمنت نصب شود و از نظر عملکرد جویدن معمولاً قابل اعتماد است. اما چون زیر لایه سرامیک فلز وجود دارد، در برخی شرایط ممکن است در حاشیه لثه یک هاله یا خط تیره دیده شود؛ به‌خصوص اگر لثه در طول زمان کمی عقب‌نشینی کند.

مزایا و محدودیت‌های PFM روی ایمپلنت

• مزایا: استحکام مناسب، تجربه و سابقه طولانی در دندانپزشکی، معمولاً هزینه اقتصادی‌تر، عملکرد قابل قبول برای دندان‌های عقب.
• محدودیت‌ها: احتمال دیده شدن لبه فلزی یا تیرگی کنار لثه، عبور نور کمتر (ظاهر کمی کدرتر)، امکان حساسیت در افراد مستعد نسبت به بعضی آلیاژها، و در برخی موارد احتمال لب‌پریدگی لایه سرامیک (اگر فشار یا اکلوژن مناسب نباشد).

روکش زیرکونیا روی ایمپلنت چیست؟

روکش زیرکونیا از ماده‌ای سرامیکی و بسیار مقاوم به نام «اکسید زیرکونیوم» ساخته می‌شود. این روکش‌ها بدون فلز هستند و به همین دلیل معمولاً از نظر زیبایی (به‌خصوص در دندان‌های جلویی) نتیجه طبیعی‌تری می‌دهند.

زیرکونیا انواع مختلفی دارد و تفاوت نوع زیرکونیا در نتیجه نهایی خیلی مهم است:

• زیرکونیای یکپارچه/جامد (Monolithic): بسیار مقاوم‌تر؛ مناسب دندان‌های عقب و افرادی که فشار جویدن بالا یا دندان‌قروچه دارند.
• زیرکونیای شفاف‌تر (High Translucency): زیبایی و عبور نور بهتر؛ معمولاً برای دندان‌های جلو گزینه جذاب‌تری است.
• زیرکونیای لایه‌ای: ترکیبی از اسکلت زیرکونیا و لایه‌های سرامیکی برای زیبایی بیشتر؛ اما در برخی شرایط احتمال لب‌پریدگی لایه وجود دارد و باید درست انتخاب شود.

مزایا و محدودیت‌های زیرکونیا روی ایمپلنت

• مزایا: زیبایی طبیعی‌تر، عدم وجود حاشیه فلزی، سازگاری بالا با بافت لثه، مقاومت مناسب در برابر تغییر رنگ و لکه، انتخاب خوب برای بسیاری از کیس‌های ایمپلنت (جلو و عقب).
• محدودیت‌ها: هزینه معمولاً بالاتر، حساسیت به «کیفیت ساخت و پرداخت سطح» (پولیش/گلیز)؛ اگر سطح خوب پرداخت نشود می‌تواند دندان مقابل را بیشتر بساید.

مهم‌ترین تفاوت‌های روکش PFM و زیرکونیا روی ایمپلنت (به زبان ساده)

۱) تفاوت در زیبایی و طبیعی دیده شدن

در روکش‌های ایمپلنت، چون زیر آن «ریشه طبیعی» وجود ندارد، نور مثل دندان طبیعی از بافت عبور نمی‌کند؛ بنابراین انتخاب جنس روکش برای طبیعی شدن خیلی اثرگذار است. زیرکونیا به‌دلیل بدون فلز بودن، معمولاً شفافیت و هماهنگی رنگی بهتری ایجاد می‌کند و در دندان‌های جلویی محبوب‌تر است.

PFM هم می‌تواند زیبا باشد، اما گاهی کمی کدرتر دیده می‌شود و مهم‌تر اینکه با مرور زمان و تغییر لثه ممکن است لبه فلزی یا سایه تیره در نزدیکی لثه دیده شود.

۲) تفاوت در رفتار کنار لثه و احتمال «خط تیره»

یکی از نگرانی‌های رایج در ایمپلنت‌های ناحیه لبخند همین است که «کنار لثه تیره می‌شود». در PFM به‌خاطر وجود فلز، این احتمال بیشتر است. در زیرکونیا چون پایه فلزی ندارد، این ریسک کمتر می‌شود و معمولاً برای خط لبخند بالا مطمئن‌تر است.

البته فقط جنس روکش تعیین‌کننده نیست؛ سلامت لثه، طراحی اباتمنت، ضخامت بافت لثه و رعایت بهداشت هم نقش زیادی دارند. اگر درگیر التهاب یا تحلیل لثه هستید، بهتر است ابتدا موضوع لثه بررسی شود. (در صورت نیاز می‌توانید مطلب بیماری های لثه را هم بخوانید.)

۳) تفاوت در استحکام و شکست

هر دو نوع روکش می‌توانند مقاوم باشند، اما زیرکونیا (به‌خصوص نوع یکپارچه) معمولاً در برابر شکست و ترک مقاومت بالایی دارد. در PFM، گاهی نقطه حساس «محل اتصال سرامیک و فلز» است و در فشارهای نامناسب ممکن است سرامیک لب‌پر شود.

با این حال، در ایمپلنت‌ها اکلوژن (نحوه تماس دندان‌ها) تعیین‌کننده است. حتی بهترین روکش هم اگر بلند باشد یا فشار نامتوازن بگیرد، می‌تواند آسیب ببیند یا باعث مشکلات پیچ و اباتمنت شود.

۴) تفاوت در حساسیت و آلرژی

زیرکونیا معمولاً برای افرادی که به فلزات حساسیت دارند گزینه امن‌تری در نظر گرفته می‌شود، چون ساختار آن بدون فلز است. در PFM بسته به اینکه هسته فلزی از چه آلیاژی ساخته شود، در افراد مستعد احتمال واکنش‌های حساسیتی یا ناراحتی وجود دارد (هرچند در بسیاری افراد مشکلی ایجاد نمی‌شود).

نکته مهم: حساسیت به «تیتانیوم» (فلز رایج در خود ایمپلنت) موضوع جداگانه‌ای است و نادر محسوب می‌شود؛ اما اگر بیمار سابقه حساسیت‌های متعدد دارد، بهتر است قبل از انتخاب، با دندانپزشک دقیق بررسی کند.

۵) تفاوت در سایش دندان مقابل

روکش زیرکونیا اگر سطحش به‌درستی پرداخت و پولیش نشده باشد، می‌تواند نسبت به دندان مقابل سایش بیشتری ایجاد کند. بنابراین کیفیت لابراتوار، طراحی صحیح و پولیش نهایی اهمیت زیادی دارد. PFM معمولاً از این نظر ملایم‌تر است، اما باز هم کیفیت سرامیک و تنظیم تماس‌ها مهم است.

۶) تفاوت در کاربرد «دندان‌های جلو» و «دندان‌های عقب»

به‌صورت کلی و ساده:

• برای دندان‌های جلو (زیبایی مهم‌تر): اغلب زیرکونیا شفاف یا طراحی‌های تمام سرامیک انتخاب اول هستند؛ چون طبیعی‌تر دیده می‌شوند و ریسک خط تیره کنار لثه کمتر است.
• برای دندان‌های عقب (فشار جویدن بیشتر): زیرکونیای یکپارچه/جامد یا PFM هر دو قابل استفاده‌اند؛ انتخاب نهایی به میزان فشار، دندان‌قروچه، فضای موجود و بودجه بستگی دارد.

روکش ایمپلنت پیچ دار بهتر است یا چسبی؟ (و ارتباط آن با PFM و زیرکونیا)

در بسیاری از مقالات به جنس روکش اشاره می‌شود اما یک نکته کلیدی کمتر توضیح داده می‌شود: نحوه اتصال روکش به ایمپلنت. روکش‌ها معمولاً به دو روش اصلی متصل می‌شوند:

• پیچ‌دار: روکش (یا روکش روی اباتمنت) با پیچ ثابت می‌شود و در صورت نیاز به تعمیر یا بررسی، ساده‌تر باز می‌شود.
• چسبی/سیمانی: روکش با سمان مخصوص روی اباتمنت چسبانده می‌شود؛ معمولاً زیبایی ظاهری بهتری دارد چون سوراخ پیچ دیده نمی‌شود، اما خارج کردن آن به‌سادگی روش پیچ‌دار نیست.

جنس روکش (PFM یا زیرکونیا) می‌تواند در هر دو روش استفاده شود، اما انتخاب روش اتصال معمولاً با توجه به موقعیت دندان، زاویه ایمپلنت، نیاز به تعمیرپذیری و اولویت زیبایی انجام می‌شود. مثلاً در برخی موارد دندانپزشک برای اینکه در آینده دسترسی به پیچ و قطعات ممکن باشد، روش پیچ‌دار را ترجیح می‌دهد.

برای چه کسانی روکش زیرکونیا روی ایمپلنت انتخاب مناسب‌تری است؟

اگر یکی یا چند مورد زیر برایتان مهم است، احتمالاً زیرکونیا انتخاب مناسب‌تری خواهد بود (البته پس از بررسی تخصصی):

• ایمپلنت در محدوده لبخند و زیبایی اولویت اصلی شماست.
• خط لثه برایتان مهم است و نمی‌خواهید احتمال سایه یا حاشیه تیره کنار لثه وجود داشته باشد.
• سابقه حساسیت به فلزات یا نگرانی از آن دارید.
• می‌خواهید روکش در برابر تغییر رنگ و لکه مقاوم‌تر باشد.
• به دنبال ظاهر طبیعی‌تر و هماهنگ‌تر با دندان‌های کناری هستید.

برای چه کسانی روکش PFM روی ایمپلنت انتخاب منطقی‌تری است؟

PFM هنوز هم در دندانپزشکی کاربرد دارد و در مواردی می‌تواند انتخاب معقولی باشد، مثل:

• ایمپلنت در دندان‌های عقب است و زیبایی کمتر از استحکام/اقتصادی بودن اهمیت دارد.
• بودجه محدودتر است و می‌خواهید گزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه‌تر انتخاب کنید.
• در کیس‌هایی که دندانپزشک بر اساس شرایط فک و اکلوژن، PFM را مناسب‌تر می‌داند.

نکته مهم: اگر لثه شما مستعد تحلیل است یا ایمپلنت در دندان جلو قرار دارد، معمولاً باید درباره ریسک خط تیره کنار لثه با دندانپزشک صحبت کنید.

چه عواملی «هزینه روکش ایمپلنت» را تغییر می‌دهد؟ (بدون عدد و رقم)

هزینه روکش PFM و زیرکونیا مثل بسیاری از خدمات دندانپزشکی عدد ثابت ندارد و به عوامل مختلفی وابسته است، از جمله:

• نوع روکش (PFM یا نوع زیرکونیا: جامد، شفاف، لایه‌ای و…)
• کیفیت مواد و برندهای مصرفی و همچنین کیفیت لابراتوار
• نیاز به طراحی خاص برای زیبایی (به‌خصوص در دندان‌های جلو)
• پیچیدگی وضعیت دهان و لثه، و نیاز به درمان‌های تکمیلی
• نوع اتصال روکش (پیچ‌دار یا چسبی) و اجزای مورد نیاز
• تجربه دندانپزشک و تجهیزات کلینیک
• موقعیت جغرافیایی کلینیک

مراحل انتخاب روکش مناسب روی ایمپلنت (چک لیست عملی)

اگر می‌خواهید تصمیمی مطمئن‌تر بگیرید، این مراحل به شما کمک می‌کند گفتگو با دندانپزشک هدفمندتر باشد:

1. جای دندان را مشخص کنید: جلو یا عقب؟ میزان دیده شدن هنگام لبخند چقدر است؟
2. وضعیت لثه را بررسی کنید: آیا التهاب، خونریزی یا عقب‌نشینی لثه دارید؟
3. عادت‌های فشاری را بگویید: دندان‌قروچه، فشردن فک، جویدن یخ یا خوراکی‌های خیلی سفت.
4. اولویت خود را شفاف کنید: زیبایی، دوام، یا هزینه کدام برایتان مهم‌تر است؟
5. درباره نوع اتصال سؤال کنید: روکش شما پیچ‌دار است یا چسبی و چرا؟
6. در مورد پرداخت نهایی سطح روکش مطمئن شوید: به‌خصوص در زیرکونیا، پولیش/گلیز باکیفیت مهم است.
7. برنامه نگهداری را بگیرید: زمان چکاپ‌ها و نحوه تمیز کردن اطراف ایمپلنت را دقیق یاد بگیرید.

مراقبت‌ها و نکات طلایی برای افزایش عمر روکش ایمپلنت (چه PFM چه زیرکونیا)

جنس روکش مهم است، اما چیزی که ماندگاری را واقعاً بالا می‌برد، نگهداری درست و چکاپ منظم است. موارد زیر را جدی بگیرید:

• مسواک زدن منظم (ترجیحاً با مسواک نرم) و تمیز کردن خط لثه.
• استفاده از نخ دندان یا ابزارهای مناسب اطراف ایمپلنت (طبق آموزش دندانپزشک).
• اگر دهانشویه برایتان تجویز شده، درست و به‌اندازه استفاده کنید. (برای آشنایی بیشتر می‌توانید مطلب استفاده از دهانشویه را ببینید.)
• در صورت دندان‌قروچه، استفاده از محافظ شبانه (نایت گارد) برای جلوگیری از فشار اضافی.
• پرهيز از عادت‌هایی مثل شکستن آجیل با دندان، جویدن یخ و باز کردن درِ بسته‌ها با دندان.
• چکاپ‌های دوره‌ای برای بررسی پیچ، تماس‌های دندانی و سلامت لثه اطراف ایمپلنت.

اگر قصد کاشت یا تکمیل ایمپلنت دارید

اگر هنوز در مرحله تصمیم‌گیری یا تکمیل درمان هستید، بهتر است کل مسیر ایمپلنت (از انتخاب سیستم تا نوع روکش و اباتمنت) یکپارچه دیده شود. برای آشنایی با کلیات و گزینه‌ها می‌توانید صفحه ایمپلنت دندان در سعادت آباد را ببینید.

اشتباهات رایج هنگام انتخاب روکش ایمپلنت

انتخاب فقط بر اساس قیمت

بعضی افراد فقط به تفاوت هزینه نگاه می‌کنند، در حالی که در دندان‌های جلویی، زیبایی و سلامت لثه می‌تواند از اختلاف هزینه مهم‌تر باشد. از طرف دیگر، برای برخی دندان‌های عقب ممکن است یک انتخاب اقتصادی‌تر هم نتیجه خوبی بدهد.

نادیده گرفتن دندان‌قروچه و فشارهای فکی

اگر دندان‌قروچه دارید، نوع روکش و طراحی تماس‌های دندانی باید با دقت بیشتری انجام شود. گاهی حتی انتخاب «نوع زیرکونیا» (جامد یا شفاف) از خود انتخاب زیرکونیا یا PFM مهم‌تر می‌شود.

توجه نکردن به کیفیت لابراتوار و تنظیم نهایی

روکش ایمپلنت یک کار مشترک بین دندانپزشک و لابراتوار است. دقت در قالب‌گیری/اسکن، طراحی لبه‌ها، رنگ‌گیری و پرداخت نهایی می‌تواند نتیجه را از «معمولی» به «خیلی طبیعی و بادوام» تغییر دهد.

سوالات متداول