اگر شبها از اتاق کودکتان صدای سایش یا «کلیککلیک» دندانها به گوش میرسد، احتمالاً با دندان قروچه کودکان در خواب یا همان براکسیسم (Bruxism) روبهرو هستید؛ مشکلی شایع در دوران رشد که اغلب بهصورت ناخودآگاه هنگام خواب اتفاق میافتد. در این حالت، کودک دندانهای بالا و پایین را به هم میفشارد یا روی هم میساید؛ رفتاری که اگرچه در بسیاری از کودکان موقتی است و با افزایش سن کاهش مییابد، اما در برخی موارد میتواند باعث ساییدگی دندانها، درد فک، اختلال خواب و حتی سردردهای صبحگاهی شود.
دندان قروچه در کودکان بیش از آنچه تصور میشود رایج است و میتواند دلایل مختلفی از جمله دنداندرآوردن، ناهماهنگی دندانها، عوامل رشدی، جسمی یا حتی عاطفی داشته باشد. آگاهی از علت دندان قروچه کودکان در خواب، شناخت علائم هشداردهنده و دانستن زمان مناسب مراجعه به دندانپزشک، نقش مهمی در حفظ سلامت دهان و دندان کودک دارد. در این مقاله بهطور کامل و با زبانی ساده به بررسی دلایل، نشانهها، عوارض احتمالی و روشهای پیشگیری و درمان دندان قروچه کودکان میپردازیم تا بتوانید با اطمینان بیشتری از سلامت فرزندتان مراقبت کنید.
فهرست مطالب
- 1 نکاتی که باید در مورد دندان قروچه کودکان در خواب بدانید.
- 2 دندان قروچه دقیقاً چیست؟
- 3 علائم شایع
- 4 چرا بچهها دندان قروچه میکنند؟
- 5 چه زمانی باید نگران شویم؟
- 6 چه کارهایی همین امشب در خانه انجام دهیم؟
- 7 درمانهای دندانپزشکی/پزشکی که ممکن است پیشنهاد شود
- 8 جدول تصمیمگیری سریع برای والدین
- 9 پیشگیریهای سودمند
- 10 چکلیست ۷ روزه برای دندان قروچه کودکان
- 11 جمعبندی
- 12 پرسشهای متداول در مورد دندان قروچه کودکان در خواب
نکاتی که باید در مورد دندان قروچه کودکان در خواب بدانید.
- شایع اما معمولاً بیخطر؛ در بسیاری از کودکان با افزایش سن کمکم برطرف میشود.
- علتها ترکیبیاند: رویش دندان، نامرتبی دندانی، استرس/اضطراب، مشکلات خواب و محرکهایی مثل کافئین.
- اگر درد فک، ساییدگی دندانها، ترک مینای دندان یا اختلال خواب میبینید، بهتر است ارزیابی دندان پزشکی انجام شود.
- درمان از اصلاح عادتهای خواب و مدیریت استرس شروع میشود؛ در موارد متوسط تا شدید، محافظ شب (نایتگارد) یا درمانهای تکمیلی کمک میکند.
دندان قروچه دقیقاً چیست؟
براکسیسم یعنی فشردن یا ساییدن غیرارادی دندانها. در کودکان اغلب حین خواب رخ میدهد. کودک معمولاً متوجه نیست و اولین نشانه، صدای سایش است که والدین میشنوند.
چقدر شایع است؟
آمارها متفاوتاند، اما بهطور کلی در کودکان نسبتاً شایع است و اغلب تا حدود ۶ تا ۹ سالگی رو به بهبود میرود.
علائم شایع
- صدای ساییدن دندانها در خواب
- درد یا خستگی فک و صورت هنگام صبح، گاهی سردرد شقیقه
- سایش/صافشدن لبه دندانها، حساسیت به سرد و گرم، یا لبپَر شدن مینا
- اختلالات خواب: بیدارشدنهای مکرر، بیقراری، بداخلاقی روزانه
- در موارد شدید: صدای کلیک مفصل فک یا محدودیت باز کردن دهان
وبسایت clevelandclinic.org درباره دندان قروچه کودکان در خواب مینویسد: براکسیسم (Bruxism) حالتی است که در آن دندانهای خود را به هم فشار میدهید، میسابید یا روی هم میکشید. این کار معمولاً بهصورت ناخودآگاه انجام میشود و میتواند هم در بیداری و هم در خواب اتفاق بیفتد. بسیاری از افراد گاهی اوقات، بهویژه در دورههای استرس، دندانقروچه میکنند. اما اگر این رفتار زیاد تکرار شود، میتواند فشار اضافی به دندانها و فک وارد کند و باعث آسیبهای دندانی، سردرد، درد فک و مشکلات دیگر شود.
چرا بچهها دندان قروچه میکنند؟
معمولاً یک علت واحد ندارد؛ چند عامل با هم دستبهدست میدهند:
- عوامل جسمی: رویش/افتادن دندانهای شیری، نامرتبی و مالاکلوژن، دردهای دهانی (مثلاً گوشدرد یا درد رویش)، ریفلاکس معده، و گاهی اختلالات خواب مثل آپنه.
- عوامل روانی: استرس و اضطراب (شروع مدرسه، امتحان، تولد خواهر/برادر، تنشهای خانوادگی)، و در بعضی بچهها همراهی با کمتوجهی/بیشفعالی.
- سبک زندگی/محیط: کافئین عصر و شب (نوشابه، چای پررنگ، شکلات)، برنامه خواب نامنظم، تخلیهنشدن انرژی در روز.
- وراثت: زمینه خانوادگی میتواند مؤثر باشد.
- نکته کمتر شایع: مشکلات گوارشی/انگلی در برخی کودکان همراه دیده میشود؛ اگر علائم گوارشی هم هست، با پزشک مشورت کنید.
چه زمانی باید نگران شویم؟
در موارد زیر بهتر است با دندانپزشک کودکان یا پزشک مشورت کنید:
- سایش واضح مینا، لبپَر شدن، حساسیت یا درد مداوم فک/سر
- اختلال خواب، خروپف یا شک به آپنه خواب
- ادامه دندانقروچه پس از ۹–۱۲ سالگی یا شدت رو به افزایش
- جفتنشدن درست دندانها یا صدای کلیک مفصل فک
- نگرانی والدین یا آزار هماتاقی از صدا
چه کارهایی همین امشب در خانه انجام دهیم؟
- روتین خواب آرامبخش بسازید: حمام آب گرم، قصه یا موسیقی ملایم، نور کم، و دوری از صفحهنمایش حداقل ۱ ساعت قبل خواب.
- کافئین عصر و شب را حذف کنید: نوشابه، چای پررنگ، شکلات و نوشیدنیهای انرژیزا.
- تخلیه انرژی روزانه: بازی و فعالیت بدنی متناسب با سن برای خواب عمیقتر.
- رسیدگی به دردها (گوشدرد، دنداندرآوردن) با مشورت پزشک.
- آرامسازی برای بچههای مضطرب: چند نفس عمیق، گفتوگوی کوتاه درباره نگرانیهای روز.
- اگر نیمهشب صدایش را شنیدید، آرام و کوتاه یادآوری کنید: «دهنت رو رها کن، به پهلو بخواب.»
درمانهای دندانپزشکی/پزشکی که ممکن است پیشنهاد شود
- نایتگارد (محافظ شب): یک قالب شفاف که فشارها را جذب میکند و جلوی سایش مستقیم را میگیرد—معمولاً برای موارد متوسط تا شدید یا کودکان بزرگتر.
- اصلاح عوامل دهانی: تنظیم ارتفاع پرکردگی/روکشهای بلند، درمان نامرتبی یا اقدامات ارتودنسی پیشگیرانه در صورت نیاز.
- مدیریت اختلالات همراه: درمان آپنه خواب، اضطراب قابلتوجه یا ریفلاکس در صورت وجود.
- فلورایدتراپی/ترمیم: برای دندانهای حساس یا ساییدهشده.
جدول تصمیمگیری سریع برای والدین
| وضعیت | چه میبینم؟ | اقدام در خانه | زمان مراجعه |
|---|---|---|---|
| خفیف/گذرا | صدای گاهبهگاه، بدون درد یا آسیب | روتین خواب، حذف کافئین شب، فعالیت روزانه | در ویزیت دورهای دندانپزشکی مطرح کنید |
| متوسط | درد فک/سردرد صبحگاهی، حساسیت دندان | همه موارد بالا + پایش علائم | وقت دندانپزشک برای ارزیابی سایش و جفتشدن دندانها |
| شدید/مزمن | سایش واضح مینا، لبپَر شدن، اختلال خواب، کلیک فک | مراقبتهای خانگی ادامه یابد | ارزیابی تخصصی؛ احتمال نایتگارد/درمان تکمیلی، بررسی آپنه خواب |
پیشگیریهای سودمند
- محیط عاطفی آرام و گفتوگوی روزانه درباره احساسات کودک
- برنامه خواب منظم (ساعت خواب/بیداری ثابت) و رعایت بهداشت خواب
- پرهیز از کافئین عصرگاهی و کاهش صفحهنمایش قبل خواب
- معاینات دورهای دندانپزشکی برای کشف زودهنگام سایش یا مشکلات فکی
چکلیست ۷ روزه برای دندان قروچه کودکان
- ساعت خواب/بیداری ثابت تعیین کنید.
- یک آیین ۳۰–۴۵ دقیقهای قبل خواب بسازید (حمام، قصه، نور ملایم).
- صفحهنمایش و کافئین بعد از غروب حذف.
- روزانه فعالیت بدنی متناسب با سن.
- گفتوگوی کوتاه و مهربان درباره نگرانیهای روز.
- یک ویزیت چکاپ دندانپزشکی رزرو کنید.
- شدت صدا/علائم صبحگاهی را یادداشت کنید تا در ویزیت نشان دهید.
جمعبندی
دندانقروچه در کودکان شایع و اغلب گذرا است. با کمی نظم در خواب، کاهش محرکها (مثل کافئین)، توجه به استرس کودک و پیگیریهای دورهای دندانپزشکی، معمولاً کنترل میشود. اگر علائم شدید یا طولانی شد، ارزیابی تخصصی و در صورت لزوم نایتگارد میتواند از دندانها محافظت کند.پرسشهای متداول در مورد دندان قروچه کودکان در خواب
پرسشهای متداول در مورد دندان قروچه کودکان در خواب
در بسیاری از کودکان با رشد فک و رویش دندانهای دائمی، بین ۶ تا ۹ سالگی کاهش مییابد؛ در بعضیها تا نوجوانی هم ادامه دارد.
نه؛ موارد خفیف معمولاً آسیب جدی نمیزنند. موارد شدید و طولانیمدت میتوانند سایش مینا و درد فک ایجاد کنند.
زیاد. استرس و اضطراب از عوامل اصلیاند؛ مدیریت روزانه استرس کودک خیلی کمک میکند.
کافئین عصر و شب میتواند کیفیت خواب را بدتر و دندان قروچه را تشدید کند.
بله، در صورت نیاز و معمولاً برای کودکان بزرگتر با قالب اختصاصی و زیر نظر دندانپزشک.
خود دندان قروچه بیشتر نتیجه نامرتبی یا جفتنشدن درست دندانهاست؛ اما اگر شدید باشد میتواند سایش و ناراحتی فکی ایجاد کند.
معمولاً نه. درمان با رفتار/سبک زندگی و محافظت دندانی آغاز میشود. دارو فقط در موارد خاص و با نظر متخصص اطفال مطرح است.
زمینه خانوادگی میتواند مؤثر باشد؛ عوامل محیطی هم مهماند.